Røður hjá landsstýrismanninum

Røða til Bílbliuskúlan Keldan 1.september 2026

Góðu tit

"Rúmka stað tjalds tíns, lat teir spenna út teppi bústaðar tíns, forða tí ikki! Ger tjaldtog tíni long og slá hælirnar fastar."

Hetta ljóðar rættiliga poetiskt, og kanska tit hugsa, hvør ið eigur hesa yrkingina. Eg kundi freistast til at spurt onkran av tykkum, kanska serliga leiðaran á skúlanum ella onkran av tykkum, sum skal undirvísa, um tit kenna hesi orð. Men eg haldi, eg lati vera.

Hetta eru orð, sum vórðu skrivað langt áðrenn okkara tíðarrokning, og sum eru at finna í bókini hjá Esaja í Gamla Testamenti. Her fáa vit hesa sterku myndina av, hvussu vit skulu gera pláss fyri vøkstri, og tora at víðka mørkini og røkka longur. Men samstundis verður mint á, at tá ið tjaldið verður størri, mugu togini leingjast og hælirnir sláast fastari. Vøkstur krevur sostatt eitt trygt og sterkt grundarlag.

Hesi orð lýsa væl tað, sum liggur fyri framman hjá Bíbliuskúlanum í Kelduni.

Skúlin fer nú at ganga nýggjar leiðir. Frá at hava verið ein skúli við skeiðsvirksemi um kvøldarnar og leygardagar verður hann nú dagskúli.
Hetta boðar frá áræði hjá tykkum, sum standa fyri skúlanum. Tit tora at gera júst tað, sum myndin hjá Esajasi lýsir: at rúmka um virksemið og røkka longur, samstundis sum skeiðslýsingin greitt vísir, at tað framvegis verður bygt á eitt sterkt grundarlag.

Tá ið ein lesur um øll tey skeiðini, sum tit luttakarar fara at fáa komandi níggju mánaðirnar, kann eg ikki siga annað enn, at hetta ljóðar bæði spennandi og gevandi. Tit fara at læra meira um eitt nú Gamla og Nýggja Testamenti, leiðslu, kristna heimsáskoðan og so mangt annað.
Hetta eru viðkomandi og spennandi evni, sum kunnu geva tykkum vitan og samstundis búgva tykkum til tað, sum liggur fyri framman á lívsleið tykkara.

Tað eru ikki bara leiðslan og skúlin, sum hava tikið eitt stórt stig við hesi umskipanini frá kvøldskúla til dagskúla. Tað hava tit luttakarar eisini.
Tit hava valt at seta ein stóran part av gerandisdegnum komandi 9 mánaðirnar av til at ganga á bíbliuskúla. Tað krevur nakað, bæði fíggjarliga, arbeiðsliga og á annan hátt. Men eg ivist onga løtu í, at hetta fer at vera ein góð íløga.
Sostatt eru tað bæði skúlin og tit, sum fara at ganga her, ið nú traðka inn í nakað nýtt og spennandi, og er felagsnevnarin, at tit tora at røkka longur, samstundis sum tit vilja byggja eitt sterkt grundarlag.

Vit hava øll hoyrt orðatakið: „Tú lærir, so leingi tú livir,“ og eisini verður sagt, at „besti lærdómurin fæst í lívsins skúla.“
Tað er óivað nógv satt í tí. Men eg hugsi eisini, at á hesum skúlanum liggja nógvir dýrgripir og bíða eftir tykkum, bæði luttakarum, lærarum og leiðslu.
Men ein dýrgripur hevur lítið virði, um vit bara finna hann og síðani goyma hann burtur.
Tí skal mín áheitan til tykkara vera: Finnið dýrgripirnar. Pussið teir. Og brúkið teir.
Lat tað, sum tit fáa og læra her, ikki bara gerast vitan, sum tit taka við tykkum heim. Lat tað vera við til at forma tykkum og ávirka tykkum, so tað eisini kann koma familju, samkomu, lokalsamfelagi og øðrum rundan um tykkum til góðar.

At enda vil eg venda aftur til orðini, sum eg byrjaði við: Torið at rúmka tjaldið. Torið at gera togini longri og røkka longur. Men minnist samstundis til at sláa hælirnar fastar, tí tað er ikki líkamikið, hvat vit læra, hvat vit byggja á, og hvar grundarlagið er fest.

Við hesum vil eg ynskja leiðslu, lærarum og øllum tykkum luttakarum alt tað besta við hesum nýggja kapitlinum og Guds signing við skúlanum.

Røða til Logos Hope 27. august 2026

Góðu tit

Waves of Hope – hetta er heitið á vitjanini hjá Logos Hope, og um eg skuldi dittað mær at umsett tað til føroyskt, so kundu vit kallað tað vónaraldur.

Ein alda ferðast, breiðir seg og ávirkar har, sum hon rakar.

Nógvar aldur sláa inn á klettin her í Føroyum – bæði á samfelag okkara og inn á lívið hjá tí einstaka menniskjanum. Aldur, sum bera boð um eitthvørt, og sum eru við til at forma okkum – tí tað er máttur í aldunum.

Aldurnar ávirka, og tí er eisini umráðandi at vera tilvitaður um, hvat tað er, sum vit lata floyma inn yvir samfelag og lív okkara.

Mangan verður sagt, at orð skapa veruleika. Tað, vit lesa, hoyra og taka til okkum, er við til at ávirka okkum – bæði sum einstaklingar og sum samfelag.

Í eini tíð við nærum óavmarkaðum streymi av upplýsingum er tað kanska meira viðkomandi enn nakrantíð at skilja ímillum tað, sum er satt, og tað, sum bara sær satt út.

Ein prædikumaður hevur einaferð málborið seg soleiðis: Bygg á sannleikan, ikki á veruleikan.
Við fyrsta eygnakast kann hetta tykjast sum ein mótsøgn. Tí eiga sannleiki og veruleiki ikki at vera tað sama?

Men veruleikin, sum vit uppliva hann – tær umstøður og avbjóðingar, vit standa í – er ikki altíð hin sami. Tað, sum í dag tykist ómøguligt, kann í morgin síggja øðrvísi út. Umstøður broytast, tíðir skifta, og aldur koma og fara.

Sannleikin, hinvegin, er tað fasta grundarlagið, vit kunnu byggja á, eisini tá umstøðurnar broytast.
Tí hevur tað týdning, hvat vit byggja lív okkara og samfelag okkara á. Vit kunnu ikki altíð ráða yvir teimum aldum, sum raka okkum, men vit kunnu vera tilvitað um, hvat vit byggja á, og hvørjum vit lata okkum ávirka av.
Og júst tí haldi eg, at heitið Waves of Hope hóskar so væl til skipið, sum vit taka ímóti í dag. 
Logos Hope byggir virksemi sítt á kristna grundvøllin, og hevur sum endamál at bera hjálp og vón út til menniskju. Tað verður gjørt við bókum og vitan, við møtum millum menniskju og ikki minst við ítøkiligari hjálp í lokalsamfeløgum, sum skipið vitjar.

Tit umborð á Logos Hope koma úr nógvum londum og hava ymiskar bakgrundir. Kortini eru tit savnað um eitt felags endamál: at gera mun hjá øðrum menniskjum.
Við tí arbeiðinum skapa tit aldur.

Aldur, sum kunnu røkka langt út um tað staðið, har tær byrjaðu. Aldur, sum kunnu byggja upp og stimbra. Og aldur, sum kunnu geva menniskjum vón – eisini har, sum mótloysi, fátækradømi og ófriður valda.
Tit eru við til at broyta veruleikan hjá mongum til tað betra, samstundis sum tit bera fram eina vón, ið hevur sín uppruna í kristna boðskapinum – eina vón, sum røkkur longur enn tær umstøður, vit í løtuni standa í.
Sum føroyingur og sum landsstýrismaður fegnist eg tí um, at Logos Hope vitjar okkum hesar dagar.
Og ikki minst gerst ein errin, tá hugsað verður um allar teir føroyingar, sum gjøgnum árini hava verið – og sum í dag eru – við umborð á hesum skipi og eru partur av hesum arbeiði.

Til skipara og alla manningina skal tað tí frá mær ljóða eitt hjartans vælkomin til Føroya.
Takk fyri tykkara arbeiði.
Takk fyri, at tit bera vón við tykkum.
Og takk fyri, at tit eru við til at skapa Waves of Hope – vónaraldur, hvørs árin kunnu røkka nógv longur, enn vit kanska sjálv síggja.

Takk fyri.

Stuttleikir á Tórsbreyt -  22. august 2026

Góðu børn, góðu foreldur og familja, fyriskiparar og øll tit, sum eru komin saman her í dag.

Tað er mær ein stór gleði at vera við til Stuttleikir og at síggja so nógv børn og vaksin savnað til ein seinnapart, har rørsla, spæl og góður felagsskapur eru í miðdeplinum. 

Stuttleikir eru stuttir leikir – men fyrst og fremst eru hetta stuttligir leikir. Her ber til at royna seg á 60 metra teininum, í bóltkasti og í longdarlopi. 

Hetta verður eisini kallað “frælsur ítróttur”, og tað ljóðar sera spennandi. Felagið Hvirlan, sum skipar fyri, vil gjarna kveikja áhugan fyri frælsum ítrótti og vónar, at fleiri børn og ung vilja royna seg innan hesar ítróttagreinar.

Frælsur ítróttur verður eisini umboðaður næsta summar, tá ið Føroyar verða vertir fyri Oyggjaleikunum, og sum eg gleði meg nógv til. Tórsbreyt er umvæld og gjørd klár, so bæði føroysku og altjóða ítróttafólkini kunnu kappast her. Men vit hava longu gleði av Tórsbreyt og kunnu venja, kappast og stuttleika okkum, nú Hvirlan hevur tikið stig til at geva børnum møguleika at royna seg í frælsum ítrótti við Stuttleikum.

Góðu børn, stór og smá! Í dag snýr tað seg um tykkum, og tað eru tit, sum sleppa at royna tykkum her á Tórsbreyt. 

Tit skulu renna. Tit skulu kasta. Tit skulu leypa. Og vónandi fara tit eisini at flenna nógv, stuttleika tykkum og fáa ein góðan dag saman. 

Onkur tykkara er kanska skjótastur at renna. Onkur dugir serliga væl at kasta. Og kanska er onkur her, sum næstan dugir at flúgva, tá ið tit fara í holt við longdarlopið!

Men tað týdningarmesta í dag er ikki, hvør ið rennur skjótast, kastar longst ella leypst longst.

Tað týdningarmesta er at vera við. At tora at royna. At røra seg. At stuttleika sær.

Og at uppliva gleðina við ítrótti saman við øðrum og at knýta vinabond.
Tí ítróttur er nógv meira enn úrslit, met og heiðursmerki.
Ítróttur er eisini gleðin við at brúka kroppin, at læra nakað nýtt og at merkja: Hetta kláraði eg!

Kanska er tað eisini onkur tykkara, sum í dag roynir eina ítróttagrein fyri fyrstu ferð og hugsar: Hetta var ordiliga stuttligt. Hetta vil eg royna aftur.

Og tá hevur hesin dagurin longu gjørt nakað gott.

Sum landsstýrismaður í ítróttamálum eri eg sera fegin um tiltøk sum Stuttleikir.

Tí góðir ítróttavanar byrja ofta tíðliga.
Men fyri børn eigur ítróttur fyrst og fremst at vera eitt stað, har tað er gott at vera. Eitt stað, har tú kanst røra teg, spæla, læra og vera saman við øðrum.

Tá ið børn fáa góðar upplivingar við rørslu og ítrótti, kunnu tær fylgja teimum langt inn í lívið.

Vit vita eisini, at børn eru ymisk.

Summum dámar væl at kappast. Onnur vilja heldur spæla og vera saman við vinum. Summi eru skjót, onnur sterk, og uppaftur onnur duga væl at íðka heilt aðrar ítróttagreinar.

Tað skal vera pláss fyri øllum.

Tí er tað eisini so gott við Stuttleikum, at øll børn frá 1 til 12 ár eru vælkomin.

Tað er ein sera týdningarmikil boðskapur: Ítróttur er fyri øll.

Góðu foreldur og familja
Tit hava ein stóran leiklut í, hvussu børn uppliva ítrótt.
Tað kann tykjast sum ein lítil gerð at koyra til venjing, standa á síðulinjuni, hjálpa til við einum tiltaki ella klappa, tá ið barnið kemur á mál.

Men fyri eitt barn kann tað hava ómetaliga stóran týdning.
Og kanska er ein tann týdningarmesti spurningurin, vit kunnu seta børnunum aftaná ein dag sum í dag, ikki:
“Hvussu langt leyp tú?”
ella:
“Hvør vann?”
Men heldur:
“Var tað stuttligt?”
Um svarið er ja, so eru vit komin langt.
Gleðin er ofta tað, sum fær børn at koma aftur. Og tá ið tey koma aftur, mennast tey – bæði í ítróttinum og sum menniskju.

Eitt tiltak sum Stuttleikir kemur ikki av sær sjálvum. Tí vil eg nýta høvið at takka Hvirluni, sum er felag fyri frælsan ítrótt í Tórshavn, fyri at skipa fyri hesum frælsa fagnaðinum fyri teimum yngstu. 

Takk øll tit, sum hava lagt tíð og orku í at fáa henda dagin at bera til, fyriskiparar, hjálparfólk, venjarar og øll onnur, sum taka eitt tak.

Takk fyri tykkara íkast.

Góðu børn!
Nú eri eg skjótt liðugur at tosa, og tit skulu sleppa at gera tað, sum tit eru komin fyri!

Rennið so skjótt, tit kunnu. Kastið so langt, tit kunnu. Roynið tykkum í longdarlopi.

Heppið upp á hvønn annan.

Eg vóni, at tit øll fáa ein stuttligan og minniligan dag saman við vinum og familju.

Takk fyri, at eg fekk høvi at vera saman við tykkum. Eg fari at heppa upp á tykkum øll!

Innleiðsludagur á Glasi - 11. august 2026

Góðu øll somul

Eg fari at takka tykkum fyri at vera boðin við í dag, har eg fái høvi til at greiða frá nøkrum av teimum málum, eg sum landsstýrismaður fari at arbeiða við á miðnámskúlasøkinum.

Vit eiga støðugt at arbeiða fyri at gera okkara útbúgvingarskipan betri. Avbjóðingarnar eru stórar. Men Róm varð ikki bygt eftir einum degi, verður ofta tikið til. Og soleiðis er ofta eisini, tá ið vit arbeiða fyri at gera okkara útbúgvingarskipan betri, har tit, sum her sita, avgjørt eiga tykkara stóra leiklut. 

Sum landsstýrismaður er mítt ynski, at vit taka nøkur ítøkilig stig útbúgvingarskipanini, næmingunum og samfelagnum sum heild til frama. Og skal eg her nevna nøkur mál, ið vit arbeiða við.

Upptøkukrøvini til miðnám
Samgongan hevur sett sær fyri, at upptøkukrøvini frá fólkaskúla til miðnám skulu endurskoðast. Málið er, at somu upptøkukrøv verða fyri allar gymnasialu breytirnar, soleiðis at lokið fólkaskúlaprógv gevur atgongd til allar breytirnar í sjálvum sær. 

Eftir ætlan verður byrjað við at avtaka kravið um royndarfyrireikandi undirvísing í týskum fyri at søkja á hugbreyt. Kravið hevur verið galdandi fyri umsøkjarar síðani august 2023, og síðani hetta er umsøkjaratalið til hugbreytina minkað nógv. Í 2022 var umsøkjaratalið 154, meðan tað í 2025 var 88. Í ár vóru 73 umsøkjarar, tá umsóknarfreistin var farin. Okkurt má gerast fyri at venda gongdini. Og ofta verður víst á minkandi málsligu førleikarnar hjá okkara ungu, tá tað um fremmandamál umræður, enskt undantikið. Og tí er tørvur á, at fleiri fara at velja júst hugbreytina, ið inniheldur flestu málsligu lærugreinarnar í mun til hinar breytirnar. Og kann hugbreytin tá veruliga aftur vera við til at kveikja málsliga áhugan aftur millum okkara ungu. Tá nakað er fráliðið, er ætlanin at avtaka serstaka kravið um alis- og evnafrøði, ið er galdandi fyri nakrar av gymnasialu breytunum. Hetta verður eftir ætlan galdandi aftaná 2028, tá allir næmingar í fólkaskúlanum eftir ætlan skulu hava alis- og evnafrøði sum kravda lærugrein í 8. og 9. flokki.

Vitlíki
Vitlíki er eitt tvíeggjað svør. Vitlíki ber við sær stórar møguleikar, men máar eisini av okkara kognitivu førleikum til at hugsa sjálvstøðugt og máar av okkara evnum sjálvi til at skipa og bera fram vitan. Tí hevur tað týdning, at okkara útbúgvingarskipan sum heild tekur atlit at hesum veruleika, ið støðugt er í menning. 

Okkara ungu eiga at læra at nýta vitlíki á skynsaman hátt, men vit eiga eisini at hava lærings- og próvtøkuhættir, ið eru ein mótvekt til vitlíki. Í hesum sambandi er munnlig verja av breytaverkætlanini eitt stig á vegnum, ið eg ætli at seta í verk so skjótt, tað er møguligt. Munnlig verja av breytaverkætlanini kann vera við til at tryggja, at okkara ungu framvegis mugu venja evnini til sjálvstøðugt at bera fram vitan uttan nakran stuðul frá vitlíki. Harumframt skulu aðrir møguleikar viðgerast, og í løtuni situr ein strategibólkur undir Námi og ger eitt upplegg til strategi fyri vitlíki fyri undirvísingarverkið í síni heild. Í hesum sambandi eiga vit eisini at hyggja eftir, hvussu okkara grannalond hava gjørt á miðnámsøkinum. Og koma tit at frætta nærri um, hvørji átøkini kunnu vera.

Nýggjar útbúgvingar samansetingar
Sitandi samgonga hevur sett sær fyri, at fleiri vinnuligar útbúgvingar skulu vera í Føroyum. Og tað hevur týdning, at sambandið millum serliga gymnasialt miðnám og vinnulívið gerst enn betri. Her er okkara høvuðsvinna ein upplagdur møguleiki. Og í verandi løtu situr arbeiðsbólkur við umboðan frá bæði gymnasiala økinum og maritimu skúlunum og viðger tað, ið vit kunnu rópa fyri eitt ”blátt miðnám”. Slíkar skipanir eru kendar eitt nú í Danmark, har tað ber til at taka “HF i søfart”. 

Í løtuni er einki tilboð á miðnámi, ið beinleiðis er vent móti okkara høvðusvinnu. Arbeiðsbólkurin arbeiðir við at lýsa møguleikar fyri at samantvinna maritimt innihald og gymnasialar lærugreinar. Og at lýsa møguleikarnar fyri at skipa eina útbúgving, ið kann geva grundleggjandi maritima vitan og førleikar; samstundis sum útbúgvingin gevur møguleikar fyri víðari lesnaði á sama støði sum gymnasiala fyrireikingarbreytin. 

Tilmælið verður eftir ætlan liðugt í næstum, og tá skal støða takast til, um og nær blátt miðnám kann gerast veruleiki.

Miðnámsskipanin sum heild
Eisini eiga vit at tora at viðgera okkara miðnámsskipan í síni heild og meiri yvirskipað. Her verður eitt nú hugsað um útboðið av útbúgvingum og breytum, staðseting og onnur meiri grundleggjandi viðurskifti í miðnámsskipanini. Og eiga vit at fáa eitt kjak í lag um, hvørt vit eru á rættari kós, ella um tørvur er á at gera meiri grundleggjandi broytingar. Ein slík viðgerð kann til dømis hóskandi taka útgangsstøði í áður gjørdum eftirmetingum av miðnámsskipanini.

Yrkisútbúgvingarøkið
Yrkisútbúgvingarnar hava eisini høga raðfesting hjá hesari samgonguni. 

Eitt mál ið hevur fylt nógv í fjølmiðlunum er útbúgvingin til klædnaatstøðara, har ivi hevur verið sáddur um, í hvønn mun útbúgvingin er førleikagevandi ella gevur atgongd til framhaldandi útbúgving. Her fegnast vit um, at tað nú ber til at staðfesta, at útbúgvingin gevur týðandi góðskriving í útbúgvingini til klædnahandverkara, og er ætlanin, at tað nú eisini fer at bera til at taka læruna til hesa útbúgvingina í Føroyum, hóast skúlagongdin framvegis verður í Danmark. Til hetta krevjast lærupláss, og er tað okkara vón, at fleiri velja at seta lærlingar á økinum. Kunngerðin, ið heimilar útbúgvingini, hevur verið til hoyringar, og nú ert bert eftir at seta hana í verk. 

Harumframt er ætlanin, at tað eisini fer at bera til at taka fleiri skúlaskeið innan yrkisútbúgvingarnar í Føroyum, og her kann útbúgvingin til KT-supportara nevnast sum eitt dømi. Umframt at aðrar útbúgvingar eisini kunnu gerast viðkomandi alt eftir fíggjarliga rásarúminum.

Eisini hava vit sett okkum fyri, at arbeiðast skal fram ímóti, at ung við serstøkum tørvi fáa møguleika fyri at taka eina yrkisrættaða útbúgving. Hetta krevur tó eina neyvari greining, men tá greiningin er fingin til vegar, vera neyðugar lógarbroytingar fyrireikaðar, og tað verður gjørt í samstarvi við partarnar á arbeiðsmarknaðinum. 

Og koma tit at frætta meiri um ætlanirnar hjá samgonguni á yrkisútbúgvingarøkinum í síni heild.

At enda
Eg fari at enda at takka tykkum fyri møguleikan at greiða frá. 

Dialogurin er vegurin fram, og ynski eg at lurta eftir tykkum og tykkara sjónarmiðum. Mítt ynski er, at tykkara stóra vitan eisini verður grundleggjandi partur í arbeiðinum við at menna okkara útbúgvingarskipan komandi árini.

Góðan arbeiðshug í komandi skúlaárinum, øll somul. 

Takk fyri.

Røða hjá Bárði á Lakjuni, landsstýrismanni, á hátíðarhaldi í KFUK-húsinum í sambandi við, at Føroya Skótaráð hevur fingið sjálvstøðugan limaskap í WAGGGS

Góðu skótar, skóta¬leiðarar og øll tit, sum varða av føroysku skótarørsluni.
Tað var ein stórur og søguligur dagur, tá Føroya Skótaráð fekk sjálvstøðugan limaskap í heimsfelagsskapinum fyri gentuskótar - World Association of Girl Guides and Girl Scouts. 

Heimsfelagsskapurin fyri gentuskótar, WAGGGS, hevur til endamáls at geva gentum og ungum kvinnum møguleika at menna síni evni til fulnar og gerast ábyrgdarfullir heimsborgarar. Felagsskapurin røkkur út til fleiri enn 11 milliónir gentuskótar í 155 londum.

Á 39. heimsráðstevnuni í Kambodja tann 17. juni tóku øll limalondini í WAGGS undir við, at Føroyar fingu sjálvstøðugan limaskap. 
Hjartaliga til lukku!

Føroyar hava við limaskapinum fingið eina sjálvstøðuga rødd í altjóða skótarørsluni og hesum altjóða samstarvi, ið røkkur tvørtur um lond, heimspartar, mál og mentanir.
Men hetta er ikki komið av sær sjálvum.

Seinastu trý árini hevur verið arbeitt miðvíst við at lúka tey krøv, sum verða sett fyri at fáa sjálvstøðugan limaskap í WAGGGS.

Øll tit mongu, sum hava arbeitt fyri limaskapinum – skótafeløgini, nevndir, leiðarar og tit, sum hava umboðað Føroya Skótaráð í samskiftinum við WAGGGS – eiga tykkara lut í, at hetta hevur borið á mál.
Ein serlig tøkk eigur føroyska ferðalagið, sum fór ta longu leiðina til Kambodja at umboða Føroyar og leggja málið um føroyskan limaskap fram. Tit umboðaðu Føroyar á besta hátt og kunnu nú fegnast um úrslitið.
Tit hava víst, at føroyska skótarørslan er væl skipað, virkin og før fyri at taka ábyrgd í einum stórum altjóða felagsskapi.

Tá skótarørslan varð sett á stovn í Onglandi fyri gott og væl 100 árum síðani, var hon nakað heilt serligt. Rørslan bygdi á álitið á unga menniskjað og á hugsjónina um, at øll kunnu mennast og gerast virkin og ábyrgdarfullir borgarar. Tað var ikki vanligur hugsanarháttur tá í tíðini, men skótarørslan fyri bæði gentur og dreingir mentist skjótt kring allan heim.

Eisini í Føroyum fekk skótarørslan stóran týdning longu í 1920-unum, og líka síðan hevur føroyska skótarørslan givið bæði børnum og ungum upplivingar, vinabond og førleikar, sum tey kunnu bera við sær alt lívið. Hóast hon hevur 100 ár á baki, er skótarørslan enn líka viðkomandi og livandi í skótaliðum kring alt landið.

Skótalívið er útferðir, sangur og spæl, tjøld og legubál. Men tað er so nógv meira enn tað.
Skótar læra at vera virknir í felagsskapinum, at samstarva og taka ábyrgd – fyri sær sjálvum, fyri hvørjum øðrum, fyri náttúruni og fyri samfelagnum sum heild. Hjá skótunum fáa børn og ung høvi at royna seg og uppliva, at tey hava týdning, og at tey gera mun.

Hetta samsvarar væl við arbeiðið hjá WAGGGS, sum leggur dent á óformliga læring, leiðslumenning og at geva gentum og ungum kvinnum møguleika at ávirka avgerðir um teirra egna lív og í samfelagnum.
Fyri ein ungan føroyskan skóta kann limaskapurin merkja, at hon fær møguleikan at hitta javngomul úr øllum heiminum, uppliva aðrar mentanir og ásanna, at hóast lívskorini kunnu vera so ymisk, so kunnu dreymarnir og vónirnar fyri framtíðina samanberast.
Slík sambond skapa felags fatan, virðing og samhuga -  og tað er kanska vakrasta endamálið við altjóða skótarørsluni.
Sjálvstøðugur limaskapur er bæði ein viðurkenning og ein ábyrgd. Nú skulu møguleikarnir, sum limaskapurin gevur, fyllast við innihaldi. Nýggj sambond skulu skapast, ung skulu eggjast til at taka lut, og føroyska røddin skal hoyrast í altjóða samstarvinum.

Hjartaliga til lukku, Føroya Skótaráð og tit øll við limaskapinum í WAGGGS - og góða eydnu á leiðini frameftir.

Eg havi hug at enda við einum sangi, og eg haldi, at hátíðarliga Kvæðið til Merkisins – Sjá, tú blánar - hóskar væl til høvið í dag. Hans Andrias Djurhuus yrkti sangin í 1920, lagið er svenskt, Engelbrektmarchen eftir Jacob Niclas Ahlström, og hann stendur prentaður í Skótasongbókini. 
Eg vóni at tit hava hug at syngja sangin saman við mær.

Sjá, tú blánar sum loftið og tú rodnar sum blóð,
men hitt hvíta er fossur, brot og vetrarins ljóð.
Har tú veittrar á báru, fjalli, bergi og ong,
syngur tjóðin tær glaðasta song.
Um enn nær ella fjart
ert tú sál míni kært,
sum tú fedrunum vart;
tí tú glógvar so bjart
sum tú sóleyga bart
gjøgnum náttmyrkrið svart,
blátt sum loftið, sum brimbrotið skært.

Har ið merkini veittra, veittri eisini mítt,
tað ber kvøðu frá landi mínum, fagurt og frítt;
og eg kenni meg orna gjøgnum mønu og merg,
síggi brim randa strendur og berg,
hoyri vetrarins brot
boða summarsins lot,
hoyri heystmyrka lag,
boða várljósan dag.
Fylkjast rað vit í rað,
kenna hjørtuni tað:
vit við tær stevna stinnir avstað.

Takk fyri.

Prógvhandan á Sjónámi – 25. juni 2026

Góðu tit
Nakað, sum vit tosa nógv um í dag, umframt veðrið sjálvandi, er hvussu nógv alt er broytt tey seinastu árini, og hvussu tíðin ikki sýnist at strekkja til. Menniskjað - eg og tú – vit hava so nógv um oyrini, og tað er torført at náa alt tað, vit settu okkum fyri, hóast allir nútíðarhentleikar annars vóru ætlaðir sum amboð, sum skuldu gera gerandisdagin lættari, og geva okkum meira tíð til tað, sum veruliga hevur týdning
Ferðin er øgilig í dag, og áðrenn tú veitst av, er í dag vorðin til í gjár.

Í dag fáa tit 19 menn frá ávikavist Norðoyggjum, Leirvík og Svínáum prógv í hond antin sum skipari ella skipsatstøðingur, og nú bíða nýggjur sjógvur og nýggjar leiðir. Dagurin í dag verður skjótt til í gjár, og fyri framman liggur ein spennandi framtíð.  
Nakrir tykkara fara víðari til Vinnuháskúlan, har tit nú seta kós móti eini skipsføraraútbúgving, meðan aðrir tykkara fara at sigla við føroyskum fiskiskipum, og soleiðis fara tit at halda fram at nema tykkum kunnleika. Og hetta, viljin til at nema sær kunnleika, er sera umráðandi, tí ein íløga í kunnleika gevur besta avkastið.
Ein dagur sum hesin er ikki bara tykkara dagur. Hann er eisini dagurin hjá teimum, sum hava stuðlað tykkum á leiðini – familju, makum, børnum, vinum og øðrum, sum eisini hava stuðlað tykkum og verið partur av ferðini.

Tit, sum í dag fáa prógv, hava allir tað til felags, at tit hava valt at seta kós innan sjólívið. Og eg hugsi, at vit øll kunnu vera samd um, at føroysk sjófólk altíð hava skarað framúr, og framvegis fara at gera tað, tá samanborið verður við aðrar tjóðir.
Vit eru eitt serligt fólkaslag á mangan hátt, ikki minst, tá tað kemur til sjólívið. Tit 19 eru ein partur av hesi siðvenju. Tit vita eins væl og vit øll, at havið ikki bara er ein grundsúla undir føroyska samfelagnum; tað setir eisini krøv. Tí havið gevur, men havið krevur eisini.
Eg haldi, at vit øll kenna góðar søgur úr sjólívinum, men vit hava eisini ferð eftir ferð ásannað, hvussu krevjandi hetta yrkið kann vera. Tí eru kunnleiki og dugnaskapur ikki bara góðir eginleikar at hava – teir eru ein fortreyt.
Og hóast sjólívið er nógv broytt gjøgnum tíðina, og hentleikarnir eru vorðnir fleiri, er eitt framvegis óbroytt: krøvini til tey, sum velja lívið á sjónum. Her er tað ikki bara gott at hava kunnleika; nei, kunnleiki og dugnaskapur eru sjálv kumpassin, sum leiðir til trygga sigling.
Tað er við sjólívinum sum við lívinum sum heild:  til tíðir er gott siglingarveður, meðan tað til aðrar tíðir er meira buldrasligt, men í øllum veðri er ein lærdómur at fáa, og vit læra eisini nógv, tá tað tykist buldrut.  Hetta var eisini nakað, sum Franklin Roosevelt vísti á, tá hann segði:

“Stillur sjógvur hevur ongantíð skapt ein dugnaligan sjómann”.

Tykkara útbúgvingar- og yrkisøki er eisini serligt á tann hátt, at tað her ikki bara eru menniskju, ið seta treytirnar. Havið sjálvt hevur sína egnu og sterku rødd, og vit kunnu siga, at meðan menniskju leggja kósina, er tað mangan havið, sum avger ferðina.

Tykkara útbúgving her á Sjónámi hevur fevnt um læru innan trygd, heilsu, samskifti og samstarv, og so ikki at gloyma týdningin av at taka ábyrgd.
Júst ábyrgdin er eitt heilt serligt og ófrávíkiligt krav, tá tú velur sjólívið. Tí sjálvt um kósin kann broytast, stendur ábyrgdin altíð við. At taka ábyrgd er eitt val, men við tí valinum fylgir eisini skyldan at bera hana við treysti, ágrýtni og skilagóðum avgerðum.

Ábyrgdin, sum liggur á tykkum, ið velja eina yrkisleið á sjónum, er serlig. Tí tá tit fara umborð sum skiparar og skipsatstøðingar – og hjá summum eisini sum skipsførarar í framtíðini – fara tit ikki bara at hava ábyrgd av skipi og útgerð. Tit fara eisini at hava ábyrgd fyri menniskjum - av starvsfeløgum og vinum, sum hvørja ferð teir fara til skips, leggja álitið á, at tit taka røttu avgerðirnar. Tað er ein stór ábyrgd, men eisini eitt stórt álit.
Prógvið, tit fáa í dag, er endin á einum týdningarmiklum kapitli, samstundis sum tað er byrjanin til nakað nýtt.

Eg ynski tykkum góðan byr, trygga sigling í komandi tíðum, og alt tað besta á teimum leiðum, tit nú fara út á.

Og um tað til tíðir tykist buldrut, so minnist til orðini hjá Roosevelt: “Stillur sjógvur hevur ongantíð skapt ein dugnaligan sjómann.” Men dugnaskapur einsamallur er ikki nokk. Tað er ábyrgdin, sum formar tey bestu sjófólkini. Og tað er júst hesa ábyrgdina, tit nú taka á tykkum, tá tit seta kós móti næsta kapitlinum á tykkara yrkisleið.

Hjartaliga til lukku.

FSA – Prógvhandan – 22. juni 2026

Góðu tit øll
Fyri knøppum tveimum vikum síðani byrjaði ein av heimsins størstu ítróttakappingum, HM í fótbólti, sum í ár verður hildið í USA, Kanada og Meksiko.
Heili 48 lond eru við í kappingini, og endamálið hjá hvørjum liði er greitt: at vinna og koma víðari. HM er á mangan hátt ein náðileys kapping. Vinnur tú ikki, er ferðin liðug, og at enda stendur bert eitt lið eftir sum vinnari.

Tit hugsa kanska, hví eg nevni HM í dag, tá vit eru komin saman at hátíðarhalda tykkum, sum hava tikið prógv í føroyskum sum annaðmál.

Orsøkin er, at eg í skránni sá, at Silvia Magnussen, sum kemur frá Meksiko, eisini fer at siga nøkur orð. Tað fekk meg at hugsa um nakað, sum eyðkennir serliga meksikanskan fótbólt. Hann er kendur fyri dirvi, ferð og vilja at halda fram við álopsspælinum. Leikararnir tora at taka kjansir. Teir vita, at ein dribling kann miseydnast, og at ein sending kann fara skeiv. Men teir halda fram kortini.
Júst soleiðis er eisini at læra eitt nýtt mál.

Tað krevur dirvi at siga sítt fyrsta føroyska orð. Tað krevur dirvi at gera feilir, at verða rættaður og kortini royna aftur. Tað er júst hetta, tit hava víst gjøgnum mánaðirnar á hesum skeiðinum. Tit hava ikki latið mistøk steðga tykkum. Tit hava hildið fram, og í dag síggja vit úrslitið.

Tá eg hugsaði um tykkara arbeiði, kom eg at hugsa um orðini hjá Nelson Mandela:

"Eg tapi ongantíð. Annaðhvørt vinni eg, ella læri eg."

Tað er ein góður boðskapur til dagin í dag. Tí tit hava kanska ikki dugað alt fyrstu ferð. Tit hava ivast, spurt, gjørt feilir og roynt aftur. Men hvørja ferð hava tit lært nakað nýtt.

Tit, sum fáa prógv í dag, hava antin á kvøldskeiði ella dagskeiði luttikið í FSA-undirvísing; tit hava óivað mangan sitið spyrjandi, tá lærarin hevur greitt frá onkrum, ella kanska hava tit málborið tykkum eitt sindur skeivt, men tit valdu ikki at geva upp, nei tit hildu áfram, soleiðis at tit í dag kunnu fáa eitt prógv í hondina. Tit taptu ongantíð, men lærdu hvørja ferð.

Umframt málið hjá okkum, hava tit í undirvísingini eisini lært um land okkara, um mentan og vælferðarsamfelagið, sum vit eru errin av, um demokrati, val og valskipan og so nógv annað. Hetta er so sera umráðandi, tí eitt land er meira enn málið; landið er fólkið, sum býr har, samantvinnað við teirri mentan, sum eyðkennir tað.
Góðu tit, sum fáa prógv. Tit kunnu vera errin av tykkum sjálvum. Tit hava við síðuna av dagliga arbeiðinum sett tíð av til at læra føroyskt, og hetta ber boð um dirvi, vilja og ágrýtni, og tað er nakað, sum tit av sonnum kunnu vera errin av.

Prógvið, sum tit í dag fáa, er ein lykil, sum tit frameftir kunnu nýta í føroyska samfelagnum og til at skilja enn betur landið, sum tit búgva í.

Vit eru fegin um, at tit hava valt at læra føroyskt og at gerast ein virkin partur av føroyska samfelagnum. Við tykkara ágrýtni hava tit ikki bara lært eitt mál, men eisini styrkt bondini til tað samfelag, tit eru partur av. Tað er ein vinningur fyri tykkum, men eisini fyri Føroyar.

Hjartaliga til lukku við próvnum, og bestu ynski frameftir.
Takk fyri.

Prógvhandan á Rásini – 17. juni 2026

Góðu tit
Ein kendur figurur, sum mær dámar sera væl, er Gríslingur í Peter Plys. Hann er bæði stuttligur og klókur, og einaferð segði hann:

"Tey tingini, sum gera meg øðrvísi, eru tey somu tingini, sum gera meg til júst tann, eg eri."

Gríslingur er lítil, smæðin og ofta eitt sindur bangin, men kortini vísir hann ofta størst dirvi, tá tað veruliga um ræður. Hann minnir okkum á, at dirvið ikki snýr seg um at vera uttan ótta, men um at gera tað rætta, hóast vit eru eitt sindur bangin.
Samstundis vísir hann okkum, at vit øll eru serstøk. Vit hava øll okkara styrkir, okkara eginleikar og okkara máta at vera uppá. Og júst tað skulu vit vera errin av.

Onkuntíð eri eg sjálvur eitt sindur sum Gríslingur. Eg havi nervar, tá eg skal gera okkurt serligt, og eg hugsi, at tit eisini kenna ta kensluna. Soleiðis er tað eisini hjá mær í dag, tá eg sum landsstýrismaður í Mentamálaráðnum standi her í dag og skal bera fram eina heilsan til tykkum, Mirjam, Fíu, Melkjor, Gutta og Joen Jacob. Tí dagurin í dag er tykkara dagur.

Tit fáa í dag prógv eftir lokna skúlagongd her á Rásini. Tað er eitt avrik, sum tit kunnu vera errin av. Tit hava ment tykkara førleikar, lært nógv nýtt og arbeitt miðvíst saman við Beintu og hennara sera dugnaligu starvsfólkum her í skúlanum.

Nú byrjar eitt nýtt kapittul í lívi tykkara. Hvat tað fer at bera við sær, verður helst ymiskt hjá tykkum øllum. Men eitt er vist: tit eru øll djørv og dugnalig upp á tykkara egna máta. Og minnist til, at dirvið ikki merkir at vera uttan ótta, men at tora at taka næsta stigið, eisini tá okkurt kennist nýtt ella avbjóðandi.

Eg veit eisini, at tíðin her á Rásini hevur verið bæði góð og strævin. Men eg vóni, at tað eru tær góðu løturnar, vinaløgini, felagsskapurin og gleðin, sum tit fara at minnast best aftur á. Tí lívið skal ikki bara livast – tað skal eisini njótast. Og júst hetta duga tit væl. Tit duga at njóta lívið og skapa gleði, antin tað er í Eydnudeildini í Kollafirði, til boccia ella fótbólt, sum skótar ella sum tónleikarar í Ælaboganum.

Góðu tit, eg ynski tykkum blíðan byr og bestu eydnu við tí, sum liggur fyri framman. Takk fyri tykkara íkast her í skúlanum og fyri ta gleði og hugna, tit skapa rundan um tykkum.
Og minnist til tað, sum Gríslingur segði:

"Tey tingini, sum gera meg øðrvísi, eru tey somu tingini, sum gera meg til júst tann, eg eri."

Tí vit eru øll heilt serstøk, og tað skulu vit vera errin av.

Hjartaliga til lukku við prógvinum – og takk fyri.

Røða hjá Bárði á Lakjuni, landsstýrismanni í mentamálum, á 20 ára hátíðarhaldi fyri Listasavninum á Sandi, 14. juni 2026

Góðu tit øll
Takk fyri innbjóðingina til at siga nøkur orð, nú vit hátíðarhalda, at Listasavnið á Sandi verður 20 ár.
Listasavnið á Sandi var - og er - ein stórfingin gáva frá Sofusi Olsen til heimbygdina, til Sandoynna og til okkum øll. Vakra savnsbygningin hevur Palli Gregoriussen, arkitektur, teknað, og í savninum eru verk eftir fleiri av okkara fremstu listafólkum – millum onnur Mikines, Ingálv av Reyni, Elinborg Lützen, Jack Kampmann, Frimod Joensen, Poul Horsdal og eftir yngri listafólki so sum Hansinu Iversen. Her eru verk, ið saman siga ein týðandi part av okkara myndlistasøgu.
 
Sofus Olsen vaks upp her á Sandi, og hann bar bygdina, barnaárini og røturnar við sær alt lívið. Hóast Sofus, tá hann kom aftur til Føroya, búði á Tinghúsvegnum í Havn, so er tað ikki av tilvild, at savnið er bygt her, á Áarbøi á Sandi. Her møtast listin, heimbygdin, familjusøgan og tann stóri viljin at geva nakað aftur.
Sofus ynskti, at listasamlingin, sum hann og konan Gunnhild høvdu savnað gjøgnum eitt langt lív, skuldi verða verandi á føroyskum hondum og vera atkomilig hjá okkum øllum.
Við gávuni tryggjaði Sofus, at listaverk, sum annars kundu verið farin hvør í sína ætt, í staðin vórðu savnað og varðveitt heima á Sandi.
Við at geva listasamling sína sum gávu og byggja listasavn á Sandi, skapti hann ein felags arv. 
Hetta er at byggja land.

Eg havi hug at taka fram eina av Barnarímunum hjá Hans Andriasi Djurhuus, har hann so væl lýsir felagskenslu og ábyrgdarkenslu fyri heimi og landi:  

Hetta landið er mítt,
hetta landið er títt,
sum tað liggur í havi
so fagurt og frítt.
Her er heimið hjá mær,
her er heimið hjá tær –
og tað sigur við teg:
“Tú skal minnast meg altið
um allan tín veg.”
---
Fyri Sandoynna er listasavnið ein mentanarligur varði, ið skapar trivnað og virksemi. Listasavnið dregur fólk til oynna, men gevur eisini teimum, ið búgva her, høvi at møta listini í sínum egna umhvørvi. Og ikki bara myndlistini, men eisini tónleikinum, ið øll árini hevur fingið innivist á listasavninum.
Tá børn og ung vaksa upp við góðari list við hondina, verður list ikki nakað fjart og ókent. Hon verður ein natúrligur partur av lívinum. Listin vekir forvitni, gevur íblástur og lærir okkum at síggja bæði okkum sjálv og heimin við nýggjum eygum.

Tað untist Sofusi at uppliva savnið, sum hann hevði givið heimbygdini og Føroya fólki,og síggja listasamlingina fáa eitt nýtt heim her á Sandi.
Og síðani hava onnur borið gávuna víðari. Savnsstjórar og stýri hava tikið ábyrgdina á seg og hava við nærlagni, umsorgan og trúfesti rikið og ment savnið.

Tí eiga vit í dag eisini at takka øllum tykkum, sum hava staðið saman um savnið hesi 20 árini. Takk fyri, at tit hava verið um gávuna, at tit hava verið góð við hana. Og takk fyri, at tit hava syrgt fyri, at Listasavnið á Sandi framvegis er livandi, viðkomandi og týdningarmikið – fyri sandoyingar og fyri okkum øll.
Sofus hevur verið lýstur sum ein lítillátin eldsál. Hann vildi ikki seta ljós á seg sjálvan, men á listina. 
Við stórfingnu gávu síni vísti hann felagskenslu og ábyrgdarkensku fyri heimi og landi. 
 
Hans Andrias Djurhuus sigur tað so einfalt og vakurt í síðsta ørindinum í yrkingini:

Hetta landið er mítt,
hetta landið er títt,
og tað liggur í havi
so fagurt og frítt.
Eittans sigur tað mær,
eittans sigur tað tær:
“Ver á tínari ferð
slíkur maður, ið heiður
at heiminum ber.”

Hjartaliga tillukku og takk fyri.

Fráfaringarhald fyri Gunn Hernes, fráfarandi stjóra í Norðurlandahúsinum - 12. juni 2026

Góða Gunn, góðu starvsfólk í Norðurlandahúsinum, góðu gestir.

Fyrst av øllum skal eg takka fyri høvið at siga nøkur orð til hesa løtuna. Tað eru løtur, har vit steðga á.
Ikki bert fyri at siga farvæl, men fyri at líta afturá. Fyri at síggja tað, sum varð bygt, tað sum varð styrkt - og tað, sum nú verður latið víðari. Í dag steðga vit á fyri at takka tær, Gunn, fyri árini sum stjóri í Norðurlandahúsinum.

Fá hús í Føroyum hava verið karmur um so nógvar upplivingar, so nógv listarlig og mentanarlig tiltøk og so nógvar samrøður sum júst hetta vakra húsið, sum flestu okkara hava eitt tilknýti til.
Tá Norðurlandahúsið lat dyrnar upp í 1983, var tað úrslitið av eini sterkari hugsjón um, at Norðurlond skuldu hava eitt stað í Føroyum, har vit ikki bert kundu vísa hvørjum øðrum tað, vit skapa - men eisini at læra av hvørjum øðrum.

Norðurlond eru ikki ein felagsskapur, tí vit eru eins.

Vit eru oyggjar og meginlond. Stórar tjóðir og smærri tjóðir. Ymisk mál, ymiskar siðvenjur og ymiskar søgur. Men gjøgnum øldir hava handilin, havið, frásagnirnar, mentanin og menniskjuni knýtt okkum saman. Og kanska er tað júst hetta, sum ger norðurlendska samstarvið so serstakt.

Vit hava megnað at bygt ein felagsskap, har hvør tjóð kemur við sínum egna eyðkenni - sínum egna máli, sínum egna mentanararvi og sínum egna sjónarhorni.
Ikki minst við bakstøði í geopolitisku støðuni í heiminum eru vit heppin at vera partur av einum norðurlendskum felagsskapi og tí samstarvinum, sum er millum Norðurlondini, eitt nú á mentanarøkinum - og fleiri øðrum økjum.

Mentan er ikki bert nakað, vit goyma frá fortíðini. Mentan er eisini nakað, vit bera við okkum og skapa av nýggjum. Hon livir í málinum, vit tosa. Í sangunum, vit syngja. Í søgunum, vit siga. Og í tí, sum nýggj ættarlið skapa og lata víðari.

Kenda norska skaldið, Sigrid Undset, skrivaði orðini:

“Ti sed og skikk forandres meget, alt som tidene lider, og menneskenes tro forandres og de tenker annerledes om mange ting. Men menneskenes hjerter forandres aldeles intet i alle dager.”

Hóast heimurin kring okkum broytist, so minnir norska skaldið okkum á menniskjans grundleggjandi tørv á søgum, sambondum og at skilja hvønn annan.

Tíðirnar broytast. Listin finnur nýggj skap, og nýggj ættarlið seta sín dám.

Kjarnin er tó hin sami: Menniskju, sum leita eftir meining, sum vilja skilja hvønn annan og lata nakað eftir sær til teirra, sum koma aftaná. Og kanska er tað júst tí, at vit hava tørv á mentanarhúsum sum Norðurlandahúsinum.

Føroyar eru ein lítil tjóð í stødd og fólkatali, men okkara mentan hevur ongantíð verið lítil. Okkara mál, okkara kvæði, okkara tónleikur, okkara list og okkara frásagnir eru okkara íkast til tann stóra norðurlendska felagsskapin. Tí ein tjóð verður ikki mátað í fólkatali og landafrøðiligari stødd eina. Hon verður mátað í tí, hon skapar, varðveitir og letur víðari.

Góða Gunn.

Tú komst til Føroya við royndum úr norðurlendskum mentanarsamstarvi og við einari sterkari sannføring um týdningin av mentan. Tú hevur verið ein sjónligur stjóri. Tú hevur havt greið sjónarmið. Tú hevur sett tær mál. Og tú hevur viljað nakað við hesum húsinum.

Tað er ikki lítið. Tí tað lættasta í einum leiðarastarvi er at umsita tað, sum tað longu er. Tað truplara er at seta eina kós. At taka avgerðir. At seta síni spor. Og tað hevur tú gjørt. Tín tíð sum stjóri hevur eisini verið merkt av stórum avbjóðingum. Tú vart stjóri í eini tíð, sum eingin hevði væntað at skula uppliva. Ein tíð, har heimurin knappliga lat aftur. Har eitt hús, sum livir av at lata dyrnar upp og at savna fólk, brádliga mátti skrúva blussið heilt niður og finna nýggjar leiðir.

Men mentanin steðgaði kortini ikki. Hon fann sær aðrar vegir. Og undir tínari leiðslu helt Norðurlandahúsið fram við at vera eitt livandi hús - eisini tá ið umstøðurnar vórðu truplar. Tað sigur nakað um stovnin. Og tað sigur nakað um tína leiðslu.

Eitt annað, sum hevur eyðkent tíni ár, er, at tú hevur lagt dent á, at Norðurlandahúsið ikki bert skal vera eitt vindeyga úr Føroyum út í Norðurlond. Men eisini eitt vindeyga, har onnur kunnu síggja inn gjøgnum gluggan til Føroya. Tí norðurlendskt samstarv er ikki ein einvegis vegur. Vit hava øll nakað at bera fram.
Føroysk listafólk, føroyskar røddir og føroyskar søgur hava nakað at geva - bæði her heima og uttan fyri okkara egnu strendur.

Eisini hevur Norðurlandahúsið undir tíni leiðslu flutt seg fram á grønu leiðini og hevur eisini fingið “Green Key”. Í 2023 fylti húsið 40 ár, og tað varð hátíðarhildið av einslistum.

Góða Gunn.

Tað er eingin loyna, at tú og eg ikki altíð hava sæð eins upp á øll viðurskifti. Men eitt livandi fólkaræði krevur ikki, at øll hugsa eins. Eitt livandi mentanarlív krevur heldur ikki, at øll ganga somu leið. Tað krevur nakað annað. Tað krevur, at vit kunnu hittast hóast ymisk sjónarmið. At vit kunnu vera ósamd - og framvegis vísa hvørjum øðrum virðing. Tað er ein av teimum sterkastu súlunum í Norðurlondum - tann fólkaræðisliga samrøðan.

Tú hevur staðið fyri tí, sum tú trýrt uppá. Tú hevur gjørt tað við eldhuga. Og tú hevur sett spor, sum hava skapt bæði upplivingar, kjak og samrøðu.
Men soleiðis er ofta við menniskjum, sum vilja nakað. Ein góður mentanarstjóri skal hava ans fyri mentanini. Men tað krevur meira enn tað. Tað krevur evnini at savna fólk, at gera hugskot til veruleika og at skapa karmar, har onnur kunnu skapa. Tað krevur dirvi. Og tað krevur tol. Tað hevur tú víst í tínum árum her. Sagt verður, at vit standa á tí, sum onnur hava bygt undan okkum. Vit fáa nakað litið upp í hendur. Vit hava ábyrgdina eina løtu. Og síðani lata vit tað víðari. Soleiðis er eisini við okkara stovnum.

Góða Gunn.

Nú letur tú Norðurlandahúsið víðari til Peter Tulinius Krarup, sum tekur við í september. Men tú letur tað ikki frá tær óbroytt. Tú hevur sett tíni týðiligu spor. Tú hevur skrivað eitt kapittul í søguni hjá hesum fyrimyndarliga húsinum. Tú hevur brúkt tína orku, tínar royndir og tín vilja til tess at menna hetta húsið, sum hevur stóran týdning fyri Føroyar og fyri okkara samband við ta norðurlendsku familjuna.
Fyri tað skalt tú hava stóra tøkk.

Vegna landsstýrið skal eg takka tær fyri títt arbeiði og títt íkast til Norðurlandahúsið.
Eg skal eisini takka fyri góða samstarvið millum Norðurlandahúsið og Mentamálaráðið - eitt nú um Listaleypin, Loftbrúnna og Barnaverkætlanina.

Góða Gunn, eg ynski tær blíðan byr og góða eydnu á tíni leið víðari. 
- Takk fyri.

NORDFORSK - fundur í NLH - 8. juni 2026

Good morning and welcome to the Faroe Islands to the Nordic participants in this very interesting midterm meeting on research in sustainable fisheries hosted by NordForsk.

It is a great pleasure to see so many researchers and other experts gathered here to discuss one of the most important challenges and responsibilities of our time — how we ensure that our oceans remain healthy, productive, and sustainable for future generations.

The Faroe Islands are strategically located in the middle of the North Atlantic, surrounded by rich marine ecosystems and shaped by the ocean in every aspect of our history and identity. For centuries, life here has depended on the sea. Fisheries is not only an industry for us; it ist part of our culture, our economy, and our daily lives. Because of this close relationship with the ocean, we understand both the opportunities and the responsibilities that come with managing marine resources wisely.

We are reminded every day that nature is both powerful and fragile. Sustainable fisheries is about much more than economics or production. It is about balance — balancing human needs with the health of marine ecosystems, balancing innovation with conservation, and balancing today’s opportunities with tomorrow’s responsibilities.

Research plays a crucial role in this work. Sound scientific knowledge is essential for understanding changing ocean conditions, fish stocks, climate impacts, and the long-term consequences of our decisions. In a rapidly changing world, cooperation between science, industry, and governments is more important than ever.

At the same time, no single country can solve these challenges alone. The North Atlantic is a shared ocean, and its future depends on strong international cooperation, open dialogue, and trusted partnerships across borders. Meetings and workshops like this are therefore extremely valuable. They create opportunities not only to share knowledge and research, but also to strengthen professional networks, develop new collaborations, and learn from each other’s experiences.

I hope that during your time here in the Faroe Islands, you will have inspiring discussions, productive exchanges, and meaningful conversations that continue long after the meeting ends.
Thank you all for being here, for contributing with your expertise, and for your commitment to sustainable fisheries and the future of our oceans.

I wish you all a successful and inspiring meeting and stay in the Faroe Islands.

Røða hjá Bárði á Lakjuni, landsstýrismanni í mentamálum, til setan av framsýning um fornfrøðiliga útgrevsturin á Toftanesi í Gamla skúla í Leirvík - 5. juni 2026

Góðu bygdarfólk, góðu gestir
Eg eri sera fegin um at vera boðin við til tiltakið í dag, har framsýningin um fornfrøðiliga útgrevsturin á Toftanesi letur upp.

Kykna ljós og hvørva
í rúmum og søgum,
glóða eitt hvarv enn 
á okkara døgum.

Orðini eigur Regin Dahl, í ørindi úr yrkingasavninum Orðakumlar, sum kom út í 1978.

Eg haldi, at vakra yrkingin hóskar til høvið. Fornminnini – okkara felags mentanararvur – eru sum ljós, sum koma til sjóndar úr farnum døgum — í rúmum og søgum — og sum halda fram at glóða á okkara døgum.

Við framsýningini, sum letur upp í Gamla skúla í dag, verður ljós sett á fornfrøðiliga útgrevsturin, sum var á Toftanesi frá 1982 til 1987. Við framsýningini og teimum tiltøkum, ið verða fyriskipað, fáa vit eina hóming av, hvussu tað var at liva her á staðnum fyri meira enn túsund árum síðani.

Tað er sera hóskandi, at framsýningin verður latin upp í Gamla Skúla, sum í síni tíð var karmur um lærdóm, og um at vitan varð latin víðari frá einum ættarliði til annað. Og í dag fær Gamli skúli aftur ein lærandi leiklut — nú sum karmur um framsýning við lutum, sum kunnu siga nakað um tey fólkini, sum búðu á Toftanesi í Leirvík í víkingatíð.

Toftanes er partur av elstu búsetingarsøguni í Føroyum. Útgrevsturin á Toftanesi í 1980’unum gav okkum ómetaliga týdningarmikla vitan um búsetingina í víkingatíð. Har komu húsaleivdir, amboð og spor eftir gerandislívi undan kavi — spor eftir fólki, sum arbeiddu, bygdu, høvdu húsdjór, gjørdu mat, tóku sær av løttum og skaptu sær eitt lív og eitt heim her - mitt úti í Norðuratlantshavi.

Tá ið vit hugsa um víkingatíðina, er tað kanska víkingar, útbúnir til langferð um hav, ið fyrst kemur okkum til hugs. Men framsýningin um Toftanes vísir okkum nakað meira nærverandi. Hon vísir okkum gerandisdagin, húsini, eldstað, amboð og lutir, sum fólk brúktu. Tað ger søguna ítøkiliga og menniskjaliga.

Fleiri túsund lutir komu undan kavi á Toftanesi. Ílatabrot úr fitisteini, snældusteinar, bríni, kvarnarsteinur úr fløgugróti, leikur, eitt nú ein lítil útskorin træbátur og eitt eitt talvborð úr eikiviði. Prýðislutir - ringprónur, bringuprýði og perlur. Og ein trækrossur, sum er tíðarfestur til umleið ár 900, sum er 100 ár áðrenn vit vanliga plaga at siga, at Føroyar vórðu kristnaðar. Tað kundi bent á, at siðaskiftið frá norrønu gudalæruni til kristindómin ikki er farið fram frá einum degi til annan, men er komið so líðandi.

Framsýningin, sum Eysturkommuna nú letur upp, er eitt týðandi stig í at gera hesa søguna um Toftanes í víkingatíð sjónliga og atkomiliga. Við framsýningini í Gamla skúla verða lutir, ið vórðu grivnir út í útgrevstrinum á Toftanesi fyri 40 árum síðani, sýndir fram, so at bygdarfólk, ung sum eldri, og øll, sum hava áhuga fyri okkara felags søgu, kunnu uppliva hana á staðnum.

Tað var Føroya Fornminnissavn – sum nú eitur Tjóðsavnið - sum stóð fyri útgrevstrinum á Toftanesi í árunum 1982-1987. Í bókini Toftanes – en vikingetidsgård i Leirvík, sum Fornminnisfelagið í Leirvík gav út í 2005, hevur Steffen Stummann Hansen, sum var grevstrarleiðari, savnað og lýst nógv av teirri vitan, sum útgrevsturin gav okkum. 

Hjá Hákuni Andreasen, savnsteknikara á Tjóðsavninum, var tað fyrsti fornfrøðiligi útgrevstur, ið hann var við til. Báðir búgva í Leirvík, og Hákun fer seinni at hugleiða um grevstrartíðina á Toftanesi.
Góðu bygdarfólk, góðu gestir.

Framsýningin her í Gamla skúla setur ljós á víkingatíðina í Leirvík. Vit fáa høvi at koma nærri teimum fólkunum, sum livdu her fyri meira enn túsund árum síðani, og vit fáa høvi at síggja okkara egna stað í einum størri søguligum samanhangi.

Við framsýningini í Gamla skúla, frásagnum og teimum tiltøkum, ið verða fyriskipað um Toftanes í víkingatíðini, verður upplivingin ítøkilig. Og kanska er tað júst tað, sum er so týdningarmikið: at fortíðin eina løtu kennist livandi. 

Latið okkum tí taka væl ímóti framsýningini. Latið okkum savnast um hana, tosa um hana og lata hana vera eitt stað, har ikki minst børn og ung kunnu læra um røturnar og um tað, sum Leirvík var – og er.
Stóra takk, Eysturkommuna, fyri at tit hava tikið stig til hesa áhugaverdu framsýning - og takk fyri, at mær var litið til at siga nøkur orð til setanina.

Við hesum fari eg at ynskja Eysturkommunu og øllum, sum hava arbeitt við framsýningini, hjartaliga tillukku. 

Seinna ørindið í yrkingini hjá Regini Dahl ljóðar soleiðis:

Úr mannsins mergi,
Stjørnurásum,
neistabrøgd –
sæl tann løtan,
sæl tann lund,
tá ið eygað sá
og søga varð søgd.

Takk fyri.

Musikkskúlafestivalur – 29. mai 2026

Góðu tit

Onkuntíð so kann tað vera torført at seta orð á tað, vit vilja siga. Kanska hevur dagurin verið tungur, ella eru vit bara eitt sindur móð. Tá kann vera ringt at finna røttu orðini.
Mær er fortalt, at kendi rithøvundurin H. C. Andersen einaferð skal hava sagt nakað soleiðis :  

"Har orð svíkja, talar tónleikurin."

H.C. Andersen dugdi avbera væl at skriva og seta orð saman. Men hann kendi óivað eisini kensluna av, at orð ikki altíð røkka. Og tá orðini ikki røkka, er gott, at vit hava tónarnar.

Tónar eru orðini hjá kenslum, og tí kunnu vit eisini brúka tónar, tá vit samskifta. Tónleikur ger okkum glað, fær okkum at hugsa og kann eisini leiða tankar aftur til okkurt, sum á ein ella annan hátt hevur merkt okkum.
Tónarnir eru við til at fortelja søgur, eins og bókstavirnir gera tað, og í dag, her í høvuðsstaði okkara, fara nógvar góðar søgur at vera fortaldar. Tí í dag eru ikki minni enn 38 konsertir á skránni, har heili 500 børn og ung úr Musikkskúlanum kring landið fara at framføra.

Sjálvur elski eg tónleik - tað er eingin loyna - og tí eri eg sum landsstýrismaður eisini so fegin um, at vit í Føroyum kunnu vera errin av, at tað eru lutfalsliga fleiri børn og ung, sum ganga í musikkskúla enn í grannalondum okkara. Harumframt bjóðar Musikkskúlin undirvísing í einari breiðari røð av ljóðførum.

Tit, sum fara at spæla og syngja runt um í Tórshavn í dag, eru bæði smá børn, størri børn og ung. Summi eru júst byrjað at læra tónleik, meðan onnur hava spælt í nógv ár og droyma um at arbeiða við tónleiki í framtíðini. Tað vísir, at tónleikur kann fylgja okkum gjøgnum alt lívið og savnar fólk í øllum aldri.

Hvør framførsla, hvør rødd og hvør tóni hevur týdning. Tit eru øll við til at skapa nakað serligt saman. Tey yngstu taka sínar fyrstu tónar, og hini eldru menna seg meira og meira. Soleiðis er tónleikur – hvør tóni er sum eitt lítið orð, og saman skapa tit nakað vakurt, livandi og gleðiligt.

Sum sagt so elski eg sjálvur sang og tónleik, so um eg skuldi sagt hetta meira listarligt til tykkum eldru næmingar og áhoyrarar, so kundi eg málborið meg soleiðis:

Tónar kunnu fjálga, tónar kunnu sissa,
Tónar halda fast, tá vit eru um at missa,
Tónar siga søgu, tónar greiða frá,
Tónar vísa vegin, har eygað ikki sá.
Tónar eru kenslur, tónar eru eg og tú, 
Tónar er samtalan, eg havi við teg nú.

Hetta kann kanska tykjast nokk so torskilt fyri tykkum yngru at skilja, men um eg skuldi borið tykkum børnum eina heilt stutta yrking um tónar og tónleik í dag, so kundi eg sagt at:

Tónar kunnu fáa okkum at flenna og smíla,
og kunnu hjálpa bæði tá vit spæla og hvíla, 
mín sangur er søgan eg havi til tín,
við tónum kanst tú eisini tala til mín.

Við hesum orðum ynski eg tykkum ein góðan musikkfestival; 
njótið løturnar, tónarnar og lurti eftir søguni hjá hvørjum øðrum.

UArctic Congress 2026 – Við Tjarnir, 26. mai 2026

Small Societies Persist Through Cooperation

Dear colleagues, dear friends,

It is a pleasure to see the UArctic Congress held here in the Faroe Islands.
Since there will be many words of welcome, let me use these few minutes to offer one thought from the place where we meet: small societies persist through cooperation.

We have gathered here, in one of the world’s smallest capitals, far out in the Atlantic Ocean — in an island society, surrounded by sea on all sides.
And yet, here, generations have built a full modern society: institutions, education, research, business, culture, and democratic life.

We know our size, and in many ways we are shaped by it. But we are not confined by it.

Small societies face realities where the solutions of larger societies cannot simply be copied. They must build from their own reality, understand their own conditions, cooperate widely, and often turn limitation into clarity.

This is not only a challenge. It is also a strength.

The Faroese people are a people of the sea. From the outside, these islands may look isolated. But that has never been the whole truth, for the sea has not only separated us from the world; it has also connected us to it.

To live on these islands has always meant sending something out, bringing something home, and understanding that connection is not weakness. It is necessary for survival.

To sell, to buy, to sail, to study, to work, to cooperate — this has always been part of our way of being in the world.

And there are signs of this necessary outwardness. The Faroese have, for example, long been multilingual — not like a great metropolis, where many cultures meet because the world passes through it, but almost the opposite. We have had to move through the world.

The base has always been Faroese: our own language, our own voice, our own way of naming the world. But alongside it, generations of Faroese have learned the languages needed to study, trade, work, and cooperate across the North Atlantic and beyond.

To be rooted in one’s own language does not mean turning inward. On the contrary, it can give confidence to turn outward.

That is why cooperation is not new to us. It is not something that first arrived with globalisation and modern technology. It lies deep in the experience of small societies that one cannot close oneself off from the world and still create a future.

What has been true for trade, travel, and language is also true for knowledge.

Today, global change challenges our societies in new ways. Technology, the environment, health, security, language, culture, and demography — these challenges do not stop at national borders. For many northern and coastal communities, they are not distant questions, but part of daily life.

New challenges require new knowledge, and where, if not in research, are we to find that knowledge?

Research has become a strategic priority for Faroese society — not as a purely academic exercise in itself, but as part of our capacity to understand our circumstances and shape our future.

In recent years, we have strengthened the structures that research needs: clearer legislation, more systematic funding, and strategic advice for future priorities.
These may sound like technical steps, but for a small society, they are nation-building steps.

Since 2010, the Faroe Islands have also been associated with the EU’s research and innovation programmes. This has given our researchers, institutions, and companies access to European partnerships, collaborative projects, and international scientific networks.

For Faroese researchers, this means that distance is no longer the same barrier it once was. A project developed here can be tested, challenged, strengthened, and shared through international cooperation.

And that matters, for research is not a luxury for a small nation like ours.
It is infrastructure.
It is preparedness.
It is prevention.
It is sustainability.

And it is independence in the broadest sense.

Not independence as isolation. Independence as capacity.

The capacity to understand our own circumstances.
To make informed decisions.
To strengthen our society.
And to contribute responsibly to the wider world.

This is where UArctic becomes especially valuable: it brings together communities and institutions that know what it means to live with distance, scale, fragile ecosystems, strong local knowledge, and deep responsibility for the future.

It reminds us that the Arctic is not only a region on a map. It is a network of societies, landscapes, languages, knowledge, responsibilities, and futures.

May the days ahead strengthen our knowledge, deepen our cooperation, and remind us that small societies – and Arctic societies - persist not by standing alone, but by working with others.

Røða til evnisdagin hjá Barnabata um harðskap í nærsambondum tann 21. mai 2026

Góðan morgun øll somul — og takk fyri høvi at seta henda sera týdningarmikla dag.

Eg hugsi, at nógv okkara kenna tað soleiðis, at vit av og á fáa eina kenslu av, at eitthvørt ikki er, sum tað eigur at vera.

Vit kunnu møta einum barni ella einum ungum menniskja, sum kanska broytir atburð, verður meira innilokað, meira ótrygt ella meira kvirt enn vanligt. Onkuntíð er tað bara ein lítil broyting, sum næstan ikki sæst. Men kortini fáa vit eina kenslu av, at okkurt tyngir. 

Tá kunnu vit enda í eini truplari støðu. 

Tí vit vilja hjálpa — men ivast kanska: Skal eg spyrja? Havi eg misskilt støðuna? 
Geri eg ilt verri við at leggja uppí? Og júst her hevur hesin evnisdagurin sera stóran týdning.

Tí dagurin í dag snýr seg ikki bara um vitan. Hann snýr seg eisini um hugburð og dirvi.
Um hugburðin, at hvør einasti av okkum kann gera mun, og at vit øll kunnu gera okkara ávirkan galdandi.
Til hetta krevst eisini dirvið at tora at lurta og at síggja. 
Men fremst av øllum krevst dirvið at tora at seta orð á tað, sum mangan verður tagt burtur.

Í heildarætlanini um harðskap í parlagi og nærsambondum verður sagt, at harðskapur ongantíð er eitt privat mál, men altíð eitt samfelagsmál. Hetta er ein týdningarmikil ásannan. 

Tí harðskapur rakar ikki bara tað einstaka menniskjað. Hann rakar eisini familjur, trivnað, menning og alt samfelagið rundanum. 
Og tað er serliga álvarsamt, tá børn og ung vaksa upp í slíkum umstøðum.

Tí børn læra ikki bara av tí, vit vaksnu siga. Tey læra meira av tí atburði vit sýna teimum og tí veruleika tey møta. Tí hevur okkara hugburður alstóran týdning - at vit sum vaksin av øllum alvi stremba eftir at hava dirvi – dirvi til at tora at vera tey menniskju, sum síggja, lurta og hjálpa.

Skráin fyri dagin vísir eisini, hvussu nógv týdningarmikið arbeiði verður gjørt á hesum øki.

Í dag fara vit at hoyra um ymisk sløg av harðskapi og tey djúpu spor, sum harðskapur kann seta í lívinum hjá børnum og ungum. Vit fara eisini at hoyra um arbeiðið hjá ráðgevarum og fakfólkum, um ábyrgd og fráboðanarskyldu, og um hvat børn og ung sjálvi ynskja og hava tørv á.

Vit fara eisini at hoyra um kanningar og ta vitan, sum vísir, hvørjar avleiðingar harðskapur í nærsambondum kann hava — eisini langt inn í vaksnamannalívið.

Nógv okkara hava kanska framvegis eina ov smala fatan av, hvat harðskapur í roynd og veru er.
Vit hugsa kanska fyrst og fremst um likamligan harðskap.

Men veruleikin er, at nógv børn og ung eisini liva við sálarligum harðskapi, hóttanum, eftirliti, niðurgeringum og ótta. Og ofta eru tað júst tey ósjónligu sporini, sum sita longst eftir.

Eg eri av teirri fatan, at tær tænastur og tey tilboð, sum eru til børn og ung, hava ómetaliga stóran týdning. Sum dømi kann nevnast ‘Tú og eg ráðgevingin’ – tí har hava okkara børn og ungu eitt stað at venda sær til. 

Har kunnu tey siga tað, sum tey kanska ikki tora at siga nakra aðrastaðni.
Og tað sigur eisini nógv gott um okkara samfelag, at hesi støð finnast.
At tað eru vaksin, sum lurta. Og at tað eru menniskju, sum taka tey í álvara.

Tí tað krevur nógv at arbeiða við børnum og ungum, sum stríðast.
Ikki bara fakliga - men eisini menniskjaliga.

Vit kunnu sum ráðgevarar og avvarðandi øll kenna iva, nær skulu vit leggja uppí, nær vit skulu handla og hvussu vit gera tað rætt?

Tí hevur tað stóran týdning, at fakfólk ikki standa einsamøll við hesi ábyrgdini, men at tey hava greiðar karmar, vitan og samstarv at stuðla seg til. Soleiðis at tey kunnu fráboða rættstundis og á rættan hátt.

Vit kunnu sum samfelag hava nógvar skipanir, nógv tilboð og nógv átøk — men vit mugu eisini tora at lurta eftir teimum, sum hetta veruliga snýr seg um.

Hvat er tað, børnini og tey ungu sjálvi siga? Ofta eru tað ikki stór ting.

Ofta ynskja børn og ung bara at kenna seg trygg, at verða tikin í álvara, at hoyra til, og at vita, at onkur er har, tá teimum tørvar hjálp. Hetta eru grundleggjandi menniskjaligir tørvir.

Hetta er tung vitan — men neyðug vitan. Tí um vit ikki tora at síggja veruleikan sum hann er, so kunnu vit heldur ikki broyta hann.

Og júst hetta er eisini ein av høvuðstankunum í heildarætlanini: at vit mugu skapa eitt mál fyri harðskapin og tora at seta orð á hann. Tí tøgnin hjálpir ongum. Tvørturímóti.

Tøgnin kann gera, at børn og ung ganga ov leingi einsamøll við ótta, skomm og skuldarkenslum, sum tey ongantíð átti at borið einsamøll.

Tað liggur nógv á herðum tykkara, sum arbeiða innan hetta økið. Tit møta menniskjum í kreppu, tit leggja oyru til veruligar truplar søgur, støður og tvístøður – og samstundis skulu tit vera tey tryggu vaksnu, sum megna at skapa álit, geva vón og vísa veg fram, eisini tá støðan sær myrk út.

Tí skulu eisini tit, sum dag og dagliga hjálpa øðrum, kenna stuðul og fakliga styrki.

Tá eg sat og fyrireikaði hesa røðu, tá komu so nógvir jaligir tankar mær til hugs.

Tí við hesum degnum hava tit savnað so nógv ymisk fakfólk og so nógv ymisk menniskju við so nógvari vitan og førleikum. 
Tí eingin kann lyfta hesa uppgávuna einsamallur. Tað krevur vitan og vitanardeiling, og tað krevur samskifti og samstarv.

Men kanska mest av øllum krevur hetta dirvi og handling.
Hetta krevur tískil menniskju, sum tora at taka ábyrgd. 

Eg vóni, at júst hesin evnisdagurin kemur at gera mun, og at dagurin í dag veruliga kemur at verða gevandi fyri tykkum, soleiðis at tá hesin dagurin er komin at enda:

At tit fara hiðani við enn størri dirvi til at tora at spyrja, at lurta og at niðurbróta tøgnina!

At tit fara hiðani við kensluni av, at arbeiðið nyttar, og at hvør einasti av tykkum kann gera mun.

Og at børn og ung í Føroyum eisini í framtíðini skulu kenna, at tað eru vaksin rundan um tey, sum vilja teimum væl, og sum ikki venda eyguni burtur, tá lívið gerst trupult.

Eg vil enda við inniliga at takka tykkum í Barnabata fyri at seta sjóneykuna á hetta týdningarmikla økið.

Og takk til tykkum øll fyri arbeiðið, sum tit gera hvønn tann einasta dag — bæði fakliga og menniskjaliga.

Eg ynski tykkum øllum ein góðan, gevandi og mennandi evnisdag.

Aðalfundur Føroya Lærarafelags – 9. mai 2026

Góðan morgun øll somul, lærarar, skúlaleiðarar og nevnd Føroya Lærarafelags.
Sum landsstýrismaður í undirvísingar- og mentamálum og sum lærari í mong ár er tað mær ein stórur heiður at verða boðin at halda røðu á aðalfundi Føroya Lærarafelags. Fólkaskúlin er fremsti mál- og mentanarberi okkara, og við endamálsorðing síni leggur hann lunnar undir fólkaræðisliga hugsan, kristna siðvenju og føroyska mentan.

Lærarayrkið hevur higartil verið mítt lívsstarv. Eitt starv, sum eg meti sera høgt, og sum eg veit hevur alstóran týdning bæði fyri einstaka næmingin og sum liður í samfelagsmenningini. Lærarayrkið krevur bæði empati og fakligan og námsfrøðiligan førleika. Sum lærari skalt tú fyrst og fremst møta einum barni, einum unglingi og einum flokki. Harumframt koma allar hinar uppgávurnar, sum eru tongdar at lærarayrkinum.

Sambandið og samskiftið millum lærara og næming, millum lærara og flokk og samskiftið í flokkinum innanhýsis hevur alstóran týdning, og tí er tað so umráðandi at hava fyrilit fyri tí einstaka, - sum Kirkegaard sigur í einum av sínum vísdómsorðum.” Skal tað veruliga eydnast at føra eitt menniskja fram á leið, so mást tú fyrst og fremst finna viðkomandi, har hann er, og byrja har.” Hetta er ein grundregla bæði í læring og í leiðslu, at vit duga at møta tí einstaka næminginum og skapa fortreytir fyri trivnaði og læring.

Lærarin hevur eina fleirstreingjaða uppgávu. Hann skal við fakligari og námsfrøðiligari vitan og hegni møta øllum næmingum, har teir eru og virka fyri, at næmingarnir ogna sær grundleggjandi fakligar førleikar. 
Samstundis skal lærarin leggja soleiðis til rættis, at næmingarnir trívast, at teir menna sosialar eginleikar og meginreglur, har teir kenna seg sum partur av felagsskapinum, taka ábyrgd og hava virðing hvør fyri øðrum. Leiklutur lærarans og skúlans er at búgva næmingarnar til lívið, til luttøku í útbúgving, arbeiði og í samfelagsmenningini. Næmingarnir skulu tí læra at hugsa sjálvstøðugt, at finna loysnir og at kenna meginreglurnar í einum fólkaræðisligum samfelagi.

Hetta er ikki hissini ábyrgd, ið er løgd á læraran, og tað eru somuleiðis eisini granskarar og vísindafólk, ið hava lagt áherðslu á tann alstóra týdning, ið skúlin hevur, m.a.  John Dewey, kendi amerikanski heimsspekingurin, sálarfrøðingurin og námsfrøðingurin hevur sagt, at útbúgving er ein grundleggjandi háttur at fremja samfelagsligan framburð og broytingar. Skúlin er tann týdningarmesti stovnurin til samfelagsliga menning, og tað er uppgáva lærarans at skapa menniskjaliga tilvitið at tryggja framtíðarsamfelagið.
Vit kunnu øll vera samd um, at lærarar hava ein týðandi leiklut í læring og menningartilgongdini hjá næmingunum, og at skúlin er ein vitanarberi og samfelagsligur hornasteinur. Skúlin einsamallur megnar tó ikki at skapa samfelagsmenningina og møguleikarnar hjá tí einstaka. Her er neyðugt at vit myndugleikar, skúli og fakfelag saman taka lógvatak um skúlan bæði innihaldsliga, undirvísingar- og sernámsfrøðiliga og fíggjarliga.

Skúlin hevur fleiri avbjóðingar, sum vit mugu taka í álvara. Skúlin skal rúma og tryggja bæði trivnað og læring hjá øllum næmingum uttan mun til evni og áhuga hjá tí einstaka. Vit hava næmingar við ymiskum tørvi fakliga, sosialt og málsliga. Næmingar, ið hava sálarligar avbjóðingar, næmingar, ið ikki megna dagligu skúlagongdina, fremmandamæltar næmingar, næmingar, sum kenna einsemi og næmingar, sum hava verið fyri happing.

Mítt mál er at virka fyri einum skúla, har allir næmingar trívast og fáa møguleika at læra í mun til sínar ymisku førleikar. 
Eg eri greiður yvir, at hetta krevur fleiri átøk og verður ikki gjørt eftir einum degi, men eg eri farin í holt við at hyggja eftir nøkrum skipanum. Tað er trupult í stórum flokkum at náa øllum næmingum, bæði tá ið tað ræður um læring, at skapa trivnað, og at allir næmingar luttaka í felagsskapinum og kenna seg sum part av sínum skúlaflokki. Ein møguleiki er at styrkja tvílæraraskipanina, har vit m.a. hava eina royndarverkætlan við Co-teaching, sum fleiri skúlar eisini ynskja at fara í holt við. Hetta verður eitt øki, sum eg fari at arbeiða víðari við.

Eg fari at taka stig til, at skúlarnir fáa størri frælsi at skipa ein skapandi skúla, har tað kreativa, handaliga og verkliga skal hava størri rúmd. Eg havi fingið eitt tilmæli um at menna og umskipa lærugreinina handaverk og list, og hesum fari eg at hyggja nærri eftir og viðgera saman við fakkønum á økinum, áðrenn eg taki støðu til, hvør skipanin verður, (og hvat er møguligt fíggjarliga).

Í vár varð eitt álit um sernámsfrøðiliga økið handað fráfarandi landsstýrismanni. Álitið viðger fleiri av teimum avbjóðingunum, sum fólkaskúlin hevur í dag, og vísir á ymsar leiðir at styrkja m.a. sernámsfrøðiligu vitanina og stuðulin í skúlanum. Eg fari nú at seta meg nærri inn í arbeiðið og taka støðu til, hvussu farast kann víðari við teimum tilmælum, sum eru løgd fram. Samstundis er ein strategisk tilgongd sett í verk á Sernámsøkinum við tí endamáli at styrkja samanhangin millum Sernám, Undirvísingarstýrið og tænasturnar til fólkaskúlan og dagstovnaøkið.

Undirvísing í føroyskum sum annaðmál er eisini ein avbjóðing í fólkaskúlanum. Eg fari at hyggja nærri eftir skipanini og kanni í løtuni  møguleikarnar at skipa ein móttøkuflokk í Tórshavn, har fleiri fremmandamæltir næmingar eru í skúlunum.

Flokslæraraarbeiði er eitt týðandi virkisøki í fólkaskúlanum, sum neyðugt er at varða um. Flokslærarin hevur sera stóran týdning bæði fyri einstaka næmingin og flokkin viðvíkjandi læring og trivnaði sum heild. Uppgávurnar eru fjølbroyttar, har flokslæarin hevur ábyrgdina av at samskipa arbeiði floksins og taka hond um trivnaðim, sum fata um huglagið í flokkinum, sosialu samveruna, arbeiðslagið og fakligu avbjóðingarnar. Flokslærarin er samstundis bindiliðið hjá flokkinum í samskiftinum og samstarvinum við leiðslu skúlans, lærarar floksins og foreldrini.

Eg havi sett mær fyri at taka stig til at styrkja flokslæraraarbeiðið, dagføra kunngerðina við atliti at skipanum, sum knýttar eru at flokslæraraarbeiðinum, flokstoymi og førleikastovu og veruleikanum í dagsins skúla, har flokslæraraarbeiðið ofta verður røkt av tveimum lærarum.  

Snildfon og sosialir miðlar er eisini eitt evni, eg havi sett mær fyri at arbeiða við. Vit hava í samgonguskjalinum sett okkum sum mál, at 15 ára aldursmark skal setast á sosialar miðlar, og at snildfonin skal úr skúlunum. Skúlarnir hava gjørt meginreglur um fartelefonnýtslu í skúlatíð. Heitt verður á skúlaleiðarar um at greiða frá skipanini í teirra skúla, og hvørji átøk eru sett í verk. Onkur skúli hevur sett forboð fyri fartelefonnýtslu, og at næmingarnir í staðin kunnu nýta knappatelefon. Onkrir skúlar hava eisini sett aldursmark á, nær næmingar kunnu hava fartelefon við í skúla. Hetta eru alt viðurskifti, ið eg fari at kunna meg um og síðani taka støðu til, hvørja skipan vit seta í verk í fólkaskúlanum.

Landsroyndir í fólkaskúlanum. Í vár var lógaruppskot latið Løgtinginum um at avtaka landsroyndina í náttúru og tøkni í 4. flokki. Uppskotið fall burtur, tá ið løgtingsval varð útskrivað. Áðrenn eg taki støðu í málinum, ynski eg at arbeiða víðari við hesum uppskoti og eftirkanna hjá m.a. stovnum undir ráðnum, Fólkaskúlaráðnum og Føroya Lærarafelagi, um teirra sjónarmið viðvíkjandi landsroyndum.

Tað eru tit lærarar og leiðslur, sum í tykkara dagliga yrki ganga á odda at skapa bestu møguleikar hjá børnum og ungdómi okkara at mennast og trívast í fólkaskúlanum. Eitt áhaldandi og umfatandi arbeiði. Uttan tykkara ídni, íblástur og kveikjandi læring ber ikki til at menna fólkaskúlan. Í hesum arbeiði er umráðandi at varnast allar næmingar við støði í hugsjónini hjá Kirkegaard, at finna næmingin, har hann er og byrja har.

Tað er tí so umráðandi, at vit sum myndugleiki samstundis hugsa um og veita tykkum umstøður til førleikamenning bæði fakliga og námsfrøðiliga. Eg fegnist um, at ein eftirútbúgvingarskipan er sett í verk í samstarvi millum Setrið, Nám, Undirvísingarstýrið og Mentamálaráðið. Eg fari at virka fyri, at skipanin eydnast, og at umstøðurnar at luttaka verða so góðar, sum til ber. Eg fari ikki at nevna øll eftirútbúgvingarøkini, men vísa á, at landsstýrissamgongan hevur sett sær sum mál at menna orðblindaøkið, og at hetta verður partur av eftirútbúgvingarskipanini.

Eg takki fyri tað stóra arbeiði, tit gera fyri børn og ung. Mín fatan er, at vit hava ein virknan ungdóm við áræði, og tað er ikki minst tykkum at takka fyri, sum hava lagt lunnar øll barnaárini. Eg ynski tykkum ein góðan aðalfund, og bestu eydnu í arbeiði tykkara bæði sum lærari, leiðsla og fakfelag. 

Skills Føroyar - tiltak í nýggja Róðrarneystinum í Gøtu – 8. mai 2026

Góðu tit øll

Tað eru nøkur viðurskifti í einum samfelagi, sum eru meira enn bara lutir. Ein føroyskur bátur er eitt slíkt dømi.

Hann er sjálvandi eitt handverk. Men hann er eisini søga. Hann er mentan. Hann er arbeiði, vitan og royndir, sum eru bornar víðari frá ættarliði til ættarlið.

Í øldir hava føroyskir bátar verið grundarlagið undir lívinum í Føroyum. Teir hava borið menn á fiskileið. Teir hava bundið bygdir og oyggjar saman. Og teir hava kravt hegni, dirvi og neyvleika frá teimum, sum smíðaðu teir.

Tí er tað eisini sera hóskandi, at vit júst her í dag savnast rundan um eitt føroyskt handverk, sum bæði vísir aftur í søguna og fram í framtíðina.

Tí hetta snýr seg ikki bara um ein bát.

Og tað snýr seg ikki bara um eitt listaverk.

Hetta snýr seg um føroyskar førleikar.

Vit liva í einari tíð, har nógv broytist skjótt. Tøkni, arbeiðshættir og samfelagið sum heild eru í støðugari menning. Men mitt í øllum hesum hava vit framvegis tørv á tí grundleggjandi: 
Fólki, sum duga.
Fólki, sum skapa.
Fólki, sum byggja.
Fólki, sum fáa samfelagið at hanga saman.

Og júst tí eru yrkisútbúgvingar og handverksfak so týdningarmikil.

Føroyar hava seinnu árini eisini verið sjónligar á altjóða pallinum gjøgnum luttøku í EuroSkills. Tað hevur verið hugaligt at sæð, hvussu føroyskir lærlingar, føroyskt handverk og føroyskur samleiki hava gjørt vart við seg í einum altjóða høpi.

Føroyski básurin fekk stórt rós — ikki bara fyri dygd og handverk, men eisini fyri føroyska samleikan og søguna, sum hann bar við sær.

Tað er nakað serligt við tí føroyska, tá vit tora at halda fast við tað.

Málningurin og tríbekkurin, sum verða avdúkað í dag, eru tí eisini meira enn bara vakrir lutir. Tey eru tekin um samstarv millum list, handverk og føroyska mentan. Tey vísa, hvussu nógv kann skapast, tá dugnaskapur og hugflog ganga hond í hond.

Handverksfakini eru nevniliga meira enn bara arbeiði og vinnulív.

Arkitekturin her úr Gøtu, Osbjørn Jacobsen, segði við setanina av FM fyri handverkslærlingar, at handverksfakini kunnu síggjast sum eitt samskifti millum ættarlið — har vitan og førleikar verða borin víðari frá ættarliði til ættarlið.

Tað haldi eg er sera væl sagt.

Tí nógv av tí, sum vit síggja her í dag, byggir júst á tað. Á royndir, hegni og siðvenju, sum eru ment gjøgnum nógv ættarlið, men sum samstundis fáa nýtt lív og nýggjan týdning í okkara tíð.

Og eg vil í hesum sambandi fegin bera eina tøkk til øll tey, sum hava staðið aftanfyri arbeiðið.
Til bátasmiðirnar, sum bera eina stolta siðvenju víðari.

Til Livar, sum við sínum listaliga arbeiði hevur verið við til at geva føroysku luttøkuni sín egna dám. Og til sjálvan kong Fríðrík fyri samstarvið við Livar.

Til Skills Føroyar, sum arbeiðir miðvíst fyri at styrkja yrkisútbúgvingar, føroyskar kappingar og føroyska luttøku altjóða.

Og til Eysturkommunu fyri at skapa karmarnar um hetta tiltakið.

Skills-rørslan hevur eitt týdningarmikið endamál. Hon snýr seg um at geva yrkisførleikum virðing og sjónligheit. Og tað hevur stóran týdning í okkara tíð.

Í dag eru meira enn 80 lond partur av WorldSkills-samstarvinum. Smá og stór lond kappast, samstarva og læra hvør av øðrum. Tað hevði verið ein stórur heiður at sæð Føroyar gerast part av hesum felagsskapi í framtíðini.

Og eg vil eisini nýta høvið at siga, at eg stuðli arbeiðinum hjá Skills Føroyum at fáa føroyskan limaskap í WorldSkills. Tað er eitt týdningarmikið arbeiði, sum kann geva føroyskum lærlingum og yrkisútbúnum nýggjar møguleikar, nýggjan íblástur og eina sterkari altjóða knýting.

Tí hetta snýr seg um nógv meira enn bara kappingar.

Hetta snýr seg um at geva føroyskum lærlingum og ungum handverkarum møguleikar.
Um at skapa virðing rundan um yrkisútbúgvingar.

Og um at vísa bæði okkum sjálvum og umheiminum, at føroyskir førleikar standa sterkt.
Tí føroyskir førleikar eru góðir. Føroyskir lærlingar eru dugnaligir.
Og føroyskt handverk hevur eina styrki, sum er bygd á bæði siðvenju og nýskapan.
Handverk er nevniliga ikki bara arbeiði við hondunum.
Handverk er eisini mentan.

Tað er samleiki.

Og tað er framtíð.    

Takk fyri.

Felags foreldra- og starvsfólkafundur hjá Frískúlanum Kelduni og Eftirskúlanum Brúnni við fyrilestri í Kelduni, týskvøldið 28. apríl kl. 19.00

Góðu tit øll
Øll eru meira enn bara tað, tú sært; hetta er ein meginregla, sum vit, ið eru komin eitt sindur upp í árini, hava sæð og upplivað, ferð eftir ferð.

Eg standi her í kvøld sum landsstýrismaður og eri fegin um at hava fingið innbjóðing at bera fram eina heilsan. Men tit vita, at eg eri meira enn ein landsstýrismaður; eg eri sonur, maður, pápi og enntá abbi, fuglfirðingur búsitandi í Leirvík – og so nógv annað eisini.

Soleiðis eru tit, sum sita her í kvøld, eisini meira enn bara foreldur, skúlaleiðarar, lærarar o.s.fr. Tí vit eru øll meira enn tað eina – meira enn bara tað, sum sæst.

Hetta er týdningarmikið at hava í huga, tá vit møta hvørjum øðrum, tí longu við fyrstu heilsan ella undir fyrsta orðaskifti, eru vit farin undir eina tilgongd at gera okkum eina mynd av hvørjum ørðum.

Yvirskriftin fyri hetta tiltakið er “Hvat, hvussu og hví ein kristin skúli”. Tá eg hugsaði um svarið til hesar spurningar, vendi eg aftur til innbjóðingina til í kvøld – tí har verður í roynd og veru longu givið eitt svar.
Har verður nevniliga víst á, at kristin lívsáskoðan í skúlanum er við til at svara spurninginum um, hvat vit læra, meðan agape-pedagogikkur gevur okkum amboðini til, hvussu vit læra.

Samstundis verður dentur lagdur á at læra tey ungu, at øll kunnu taka ábyrgd, tæna hvørjum øðrum og á tann hátt eisini vera við til at leiða. Hetta síðsta er sera umráðandi, tí leiðsla ikki bara er nakað, tú gert – men nakað, tú ert, og júst tí er tað so umráðandi at læra tey ungu taka ábyrgd og tæna øðrum, tí hervið eru tey eisini við til at leiða.

Í Føroyum hava vit nógvar góðar skúlar, og í kvøld er sjóneykan á teimum skúlum, sum hava tað eyðkenni, at tað er ein kristin eftirskúli og ein kristin frískúli.
Okkara lóggáva á økinum, tað vil siga bæði fólkaskúlalógin, frískúlalógin og lógin um eftirskúlar, hava tað til felags, at tær leggja dent á, at skúlin saman við foreldrunum skal geva næminginum eina kristna og siðaliga uppaling.

Tað kristna grundarlagið er tí kjølfest í sjálvari lóggávuni, og vísir tað okkum, hvussu stóran týdning hetta hevur fyri okkum sum tjóð.

Tá tú lesur um endamálið við Eftirskúlanum Brúnni í Skálavík og Frískúlanum í Kelduni, er nakað av tí fyrsta, tú leggur merki til, at felagsnevnarin hjá báðum skúlum er, at dentur verður lagdur á at síggja menniskjað sum nakað meira enn bara ein faktor. Vit eru sum menniskju nevniliga rættuliga samansett, og rúma nógv meira enn bara eina kenslu ella ein ávísan førleika.
Báðir skúlarnir leggja dent á eitt kristið og holistisk grundarlag, har tað ikki einans er fakliga úrslitið, ið er í miðdeplinum, men har eitt av høvuðsmálunum eisini er at menna eitt sunt persónligt og moralskt kumpass, og er hetta eisini í samsvari við endamálsorðingina í lóggávuni, sum byggir á ein kristnan hugburð.

Tað er týdningarmikið, at ein skúli ikki bara gevur næmingunum vitan til høvdið, men eisini mennir hjartað og lívsáskoðan. Tí tað snýr seg ikki bara um at læra, men eisini um at gerast eitt heilt menniskja – við virðum, við ábyrgd og við eini greiðari fatan av lívinum. 
Í undirvísingar- og útbúgvingarhøpi er tað týdningarmikið at hava eina tilgongd, har dentur verður lagdur á bæði at styrkja fakligar førleikar og at menna bæði hug, hjarta og lívsáskoðan hjá hvørjum einstøkum næmingi – og tískil ikki einans at leggja dent á tað bókliga.

Albert Einstein hevur einaferð málborið seg nakað soleiðis: “Ikki alt, sum kann teljast, telur – og ikki alt, sum telur, kann teljast.”. Hetta minnir okkum á, at ein góður skúli ikki bara snýr seg um próvtøl og faklig úrslit, men eisini um tað, sum ikki kann mátast – hjartað, virðini, og hvussu vit eru mótvegis hvørjum øðrum, og hetta er eisini nakað, sum tit á Brúnni og í Frískúlanum í Kelduni arbeiða miðvíst við.

Øll eru meira enn tað, tú sært. Við hesum í huga mugu vit ásanna, hvussu umráðandi tað er at taka alt tað við, sum eitt menniskja rúmar, tá vit hugsa um undirvísing og frálæru. Virðir, kenslur, næstakærleiki og ósjálvsøkni eru kanska ikki tað fyrsta, vit síggja, tá vit hitta ein persón, men júst hesir tættir eru avgerandi fyri tað samspæl, sum er okkara millum.

At komandi ættarlið lærir at taka atlit til hesi virðir, bæði í skúlanum og har heima, er við til at tryggja, at vit eisini í framtíðini fáa eitt samfelag í Føroyum, har tað, at vera til fyri hvønn annan, at hjálpa hvørjum øðrum og tæna, liggur djúpt í DNA’num. Tá vit menna hesi virðir, samstundis sum vit menna fakliga og bókliga vitan, tá kunnu vit av sonnum siga, at vit byggja land.

Eg ynski báðum skúlunum blíðan byr, og tykkum foreldrum alt tað besta fyri børn tykkara; minnist til, at eisini tykkara børn eru serstøk, og meira enn bara tað, sum onnur síggja.

Takk fyri.

Bárður á Lakjuni, landsstýrismaður í mentamálum, á tiltaki í BORG á Glyvrum, 21. apríl 2026 

Gott kvøld øll somul
Sum nýsettur landsstýrismaður í mentamálum vil eg takka fyri høvið at seta hetta tiltak, har spurt verður: Hvør smíðar framtíðina hjá føroyska bátinum?

Føroyski báturin er ein týðandi partur av okkara siðaarvi. Gjøgnum øldir er báturin lagaður til okkara oyggjasamfelag, har umstøðurnar á sjógvi og landi hava sett stór krøv til skap og brúk.  
Sverri Dahl, sum var landsantikvarur, skrivaði í greinini Fornt og føroyskt bátasmíð, sum var prentað í Varðanum í 1970:

Bátur okkara, so snøggur og smidligur hann er, hevur tað fram um flest onnur för, at hann er eins vakur á at líta, annaðhvørt hann situr á floti ella stendur á lunni.
Hetta ger hann, tí at hann í roynd og veru er meira enn eitt smíð, eitt amboð, hann er eitt listaverk; og tá ið hann er bestur, ivaleyst mætasta listaverk Føroyingurin hevur skapað.

Í 2021 varð føroyski báturin innskrivaður á UNESCO-listan yvir umboðandi siðaarv hjá mannaættini sum fyrsta og higartil einasta innskriving av føroyskum mentanararvi hjá UNESCO. 
Innskrivingin var ein felags norðurlendsk innskriving av norrøna súðubygda bátinum, men tað ger ikki heiðurin ella týdningin minni.

Við innskrivingini á UNESCO-listan bundu føroyskir myndugleikar seg til at seta í verk skipanir og tiltøk at fáa vitan um og kunnleika til siðaarvin bornan víðari til komandi ættarlið – og harvið at styrkja og halda henda partin av okkara siðbundnu mentan livandi.

Føroyski báturin er siðaarvur, ið hevur týdning, ikki bara fyri okkum føroyingar, men fyri mannaættina.
Føroyski báturin er ikki álitið longur, tá tað kemur til flutning, veiðu ella fiskiskap. Longu miðskeiðis í farnu øld gjørdist greitt, at føroyski báturin var fyri broytingum, bæði í skapi og brúki.

Í grein í Varðanum í 1969 skrivar Verland Johansen – sum, umframt at hann var orgulbyggjari, eisini skrásetti og máldi upp føroyskar bátar kring alt landið - um serligu dygdirnar hjá føroyska bátinum: Alt týðir uppá, at tann føroyski báturin hevur nátt hæddina í góðsku og vakurleika sum róðrarbátur og nú so spakuliga er við at fara hin vegin, orsakað av øllum teim nýggju krøvunum, sum verða sett til ein nútímans maskinbát, so at skjótt eru bert reisingar, stavnar og tollar eftir av tí vakra og smidliga bátinum, sum var úrslitið av føroyskum bátasmíðikynstri ígjøgnum nógv árhundrað.

Við greinini vildi Verland Johansen birta undir, at vitanin um føroyska bátin varð skjalfest. Tað varð hon nøkur ár seinni, tá Andras Mortensen í 2000 gav út Ph. D. ritgerðina Hin føroyski róðrarbáturin, ið millum annað bygdi á skrásetingarnar hjá Verlandi Johansen.

Fyri fimtan árum síðani setti Mentamálaráðið ein arbeiðsbólk at orða eitt álit við uppskotum um, hvussu siðbundið føroyskt bátasmíð kundi verða varðveitt. Staðfest varð í álitinum, at vitanin um føroyska bátin og føroyskt bátasmíð er varðveitt í skrivligum keldum og bókaverkum, men at tað livandi handverkið hevur truplar umstøður.

Okkurt av tilmælunum í álitinum er framt, meðan onnur eru hugskot, ið kunnu verða framd. Tað, ið eg vil siga við hesum, er, at vit í Mentamálaráðnum ikki fara at skriva eitt nýtt álit um varðveiting av bátasmíði, men heldur at brúka høvið í kvøld til at lurta eftir tykkum, ið framvegis smíða, brúka og varðveita føroyska bátin, og síðani saman við viðkomandi pørtum umrøða, hvat kann verða gjørt fyri at svara spurninginum: Hvør smíðar framtíðina hjá føroyska bátinum?

Eitt av málunum hjá samgonguni er at styrkja siðbundnu mentanina, so tiltakið í kvøld er bæði viðkomandi og eitt kærkomið høvi at seta gongd á hetta arbeiðið.

Takk til Runavíkar kommunu,  Føroysku UNESCO-nevndina og Tjóðsavnið, fyri at skipa fyri hesum áhugaverda og viðkomandi tiltaki í kvøld, og takk til Rodmund Nielsen og BORG fyri at hýsa tiltakinum. 
Tað er mín vón, at vit í kvøld fáa hugskot til at seta tey tiltøk í sjógvin, ið skulu til, fyri at vit eisini í framtíðini kunnu gleðast um, at tann føroyski báturin – ivaleyst mætasta listaverk Føroyingurin hevur skapað - eisini í framtíðini verður smíðaður og brúktur.

Eg ynski okkum øllum eitt gott kvøld.
Takk fyri.

Prógvhandan hjá alarum - Miðnám í Vestmanna – 17. apríl 2026

Góðu tit
Herfyri varð ein sending víst í Kringvarpi Føroya, sum bertók nógvar føroyingar; tað var sendingin  ”Hoydalar”, har ungir føroyingar sluppu at vísa síni evni innan tónleik og sang. Sendingin varð eisini eitt gott høvi at vísa teimum heiður, sum innan tónleikaheimin av sonnum hava sett varðar.
Tann eina sendingin var við songum hjá M. C. Restorff, har tann eini luttakarin framførdi við sanginum « Føroyingar». 
Í hesum sanginum skrivar M. C. Restorff soleiðis «Hjallurin er í sjónum – ein gáva frá Skaparans hond. Hon evnaði mørin í fólki, sum búleikast her á strond”.

Hetta er bæði vakurt og sigandi.
Hjallurin hjá okkum føroyingum hevur og er í stóran mun framvegis í sjónum. Hesin hjallur er sterkur, samstundis sum hann er sárbarur, og er tað tí eisini umráðandi, at vit nýta skynsemi og nærlagni, tá vit fara um hjallin og tað, sum í honum er.
Um hetta skal eydnast okkum væl, so tørvar okkum fólk, sum eru áhugað í at menna sínar førleikar innan økið, tí vit eiga at minnast til, at meðan framtíðin kemur av sær sjálvum, so skulu vit arbeiða fyri framburði; og til hetta krevst hegni og áræði.

Tit níggju, kvinnur og menn, sum í dag fáa prógv sum alarar, eru júst tekin upp á hetta. 
Tit hava tey seinastu árini bæði á skúlabonki og á læruplássi ment tykkara vitan innan eitt øki, sum fevnir sera vítt. 
Tá tú hyggur í kunngerðina, sum ásetur stevnumið og innihald fyri hesa útbúgving, so gerst tú nevniliga varugur við, at ein alaraútbúgving er meira enn bara at duga at handfara smolt ella ein laks. Tit hava lært, hvussu man fer um bæði livandi og deyðan fisk, og harnæst hava tit eisini lært um alskyns viðurskiftir, sum hava við aling at gera, so sum fóðring, framleiðslustýringar, resirkuleringsanlegg og mangt, mangt annað. Eg haldi, at tað eru mong við mær, sum, tá tey lesa kunngerðina, gerast ovfarin av, hvussu nógv liggur í tykkara útbúgving, og hvussu víða hon fevnir.
Tykkara útbúgving er á nógvan hátt sermerkt, tí tit hava ikki einans lært, hvussu alibrúkið á sjónum fungerar, og hvat tað krevur, nei tit hava eisini nomið tykkum førleikar, ið kunnu nýtast á alistøðum og smoltstøðum á landi. Arbeiðsøkið hjá einum alara kann jú bæði vera úti við ringin umframt á landi, so eisini hvat virkisøkið viðvíkur, spennir útbúgving tykkara vítt.

Umráðandi er at hava í huga, at gávan, t.e. bæði hjallur og tilfeingið, má verjast móti óynsktum árini, sum kann týna og í ringasta føri oyðileggja. Hetta er eisini galdandi innan aliøkið. 
Vit í Føroyum hava sæð og upplivað, hvussu sárbart aliøkið er, tá óynskt árin hevur gjørt seg inn á tilfeingið, og vit hava sæð, hvussu stóra ávirkan hetta kann hava á bæði fisk, vinnu og samfelagið sum heild. 
Umframt verjan mót óynsktum árini, skal vinnan, tit virka í og fyri, eisini alla tíðini hava ynski og krøv hjá móttakaranum í huga, bæði hvat burðardygd og djóravælferð viðvíkur.
Hetta, verja av tilfeingi, djóravælferð og burðardygd er tískil eisini nakað, sum útbúgving tykkara fevnir um, og vísir hetta okkum aftur, hvussu breið henda útbúgving í veruleikanum er.
Tá eg las kunngerðina, sum ásetur krøvini til tykkara útbúgving, legði eg merki til í § 9 nr. 19, har ásett er, at næmingurin undir útbúgvingini skal hava fingið førleikar til at greiða frá, hvussu rák, alda, veður og vindur ávirka arbeiðsumstøðurnar á sjónum. Tá eg las hetta, rann mær í hug ein orðing hjá einum manni í Fuglafirði, sum fyri mongum árum síðani hevði við aling at gera, tá hann segði: “ At hava ringar og fóðra hvønn dag, í øllum veðrið má ein avstað”.  

At arbeiða sum alari krevur áræði bæði tá logn er, men so sanniliga eisini, tá veðrið kanska ikki vísir seg frá síni bestu síðu. Tit hava, og fara óivað mangar ferðir í framtíðini, ein túr út til ringin, hóast alda og rák ikki er av tí allar fagrasta, men tit gera hetta, við tí fyri eiga at menna eina vinnu, sum er ein súla í okkara samfelag, samstundis sum tit virka fyri, at fiskurin hevur tað gott, undir øllum umstøðum.

Tað er umráðandi, at vit, bæði land og vinna, standa saman, tá vit útbúgva fólk, og eru tit níggju eitt gott tekin upp á hetta, tí tit eru øll knýtt at teimum alifyritøkum, ið eru staðsettar her í Føroyum, t.e. Hiddenfjord, Mowi og Bakkafrost. Hetta kann eg sum landsstýrismaður bara fegnast yvir, tí har vitan og førleikar fáa rúm at mennast, har síggja vit menning og vøkstur, bæði hjá einstaklinginum, fyritøkuni og hjá samfelagnum sum heild.

Góðu tit. Her til seinast vil eg ynskja tykkum blíðan byr og eina góða yrkisleið.

Takk fyri, at tit hava valt eina yrkisleið, sum ger sítt til, at hjallurin á sjónum verður handfarin gott, og at tilfeingið hevur bestu fortreytir, bæði á landi og sjógvi. Tit fáa nú prógvið í hond, og vit kunnu kanska siga, at tú sum næmingur nú ert at síggja sum eitt smolt, aldur og fyrireikaður á landi, men nú ert tú klárur at fara út í ta stóra havið av møguleikum....   Hjartaliga til lukku.