Røður hjá landsstýrismanninum

Aðalfundur Føroya Lærarafelags – 9. mai 2026

Góðan morgun øll somul, lærarar, skúlaleiðarar og nevnd Føroya Lærarafelags.
Sum landsstýrismaður í undirvísingar- og mentamálum og sum lærari í mong ár er tað mær ein stórur heiður at verða boðin at halda røðu á aðalfundi Føroya Lærarafelags. Fólkaskúlin er fremsti mál- og mentanarberi okkara, og við endamálsorðing síni leggur hann lunnar undir fólkaræðisliga hugsan, kristna siðvenju og føroyska mentan.

Lærarayrkið hevur higartil verið mítt lívsstarv. Eitt starv, sum eg meti sera høgt, og sum eg veit hevur alstóran týdning bæði fyri einstaka næmingin og sum liður í samfelagsmenningini. Lærarayrkið krevur bæði empati og fakligan og námsfrøðiligan førleika. Sum lærari skalt tú fyrst og fremst møta einum barni, einum unglingi og einum flokki. Harumframt koma allar hinar uppgávurnar, sum eru tongdar at lærarayrkinum.

Sambandið og samskiftið millum lærara og næming, millum lærara og flokk og samskiftið í flokkinum innanhýsis hevur alstóran týdning, og tí er tað so umráðandi at hava fyrilit fyri tí einstaka, - sum Kirkegaard sigur í einum av sínum vísdómsorðum.” Skal tað veruliga eydnast at føra eitt menniskja fram á leið, so mást tú fyrst og fremst finna viðkomandi, har hann er, og byrja har.” Hetta er ein grundregla bæði í læring og í leiðslu, at vit duga at møta tí einstaka næminginum og skapa fortreytir fyri trivnaði og læring.

Lærarin hevur eina fleirstreingjaða uppgávu. Hann skal við fakligari og námsfrøðiligari vitan og hegni møta øllum næmingum, har teir eru og virka fyri, at næmingarnir ogna sær grundleggjandi fakligar førleikar. 
Samstundis skal lærarin leggja soleiðis til rættis, at næmingarnir trívast, at teir menna sosialar eginleikar og meginreglur, har teir kenna seg sum partur av felagsskapinum, taka ábyrgd og hava virðing hvør fyri øðrum. Leiklutur lærarans og skúlans er at búgva næmingarnar til lívið, til luttøku í útbúgving, arbeiði og í samfelagsmenningini. Næmingarnir skulu tí læra at hugsa sjálvstøðugt, at finna loysnir og at kenna meginreglurnar í einum fólkaræðisligum samfelagi.

Hetta er ikki hissini ábyrgd, ið er løgd á læraran, og tað eru somuleiðis eisini granskarar og vísindafólk, ið hava lagt áherðslu á tann alstóra týdning, ið skúlin hevur, m.a.  John Dewey, kendi amerikanski heimsspekingurin, sálarfrøðingurin og námsfrøðingurin hevur sagt, at útbúgving er ein grundleggjandi háttur at fremja samfelagsligan framburð og broytingar. Skúlin er tann týdningarmesti stovnurin til samfelagsliga menning, og tað er uppgáva lærarans at skapa menniskjaliga tilvitið at tryggja framtíðarsamfelagið.
Vit kunnu øll vera samd um, at lærarar hava ein týðandi leiklut í læring og menningartilgongdini hjá næmingunum, og at skúlin er ein vitanarberi og samfelagsligur hornasteinur. Skúlin einsamallur megnar tó ikki at skapa samfelagsmenningina og møguleikarnar hjá tí einstaka. Her er neyðugt at vit myndugleikar, skúli og fakfelag saman taka lógvatak um skúlan bæði innihaldsliga, undirvísingar- og sernámsfrøðiliga og fíggjarliga.

Skúlin hevur fleiri avbjóðingar, sum vit mugu taka í álvara. Skúlin skal rúma og tryggja bæði trivnað og læring hjá øllum næmingum uttan mun til evni og áhuga hjá tí einstaka. Vit hava næmingar við ymiskum tørvi fakliga, sosialt og málsliga. Næmingar, ið hava sálarligar avbjóðingar, næmingar, ið ikki megna dagligu skúlagongdina, fremmandamæltar næmingar, næmingar, sum kenna einsemi og næmingar, sum hava verið fyri happing.

Mítt mál er at virka fyri einum skúla, har allir næmingar trívast og fáa møguleika at læra í mun til sínar ymisku førleikar. 
Eg eri greiður yvir, at hetta krevur fleiri átøk og verður ikki gjørt eftir einum degi, men eg eri farin í holt við at hyggja eftir nøkrum skipanum. Tað er trupult í stórum flokkum at náa øllum næmingum, bæði tá ið tað ræður um læring, at skapa trivnað, og at allir næmingar luttaka í felagsskapinum og kenna seg sum part av sínum skúlaflokki. Ein møguleiki er at styrkja tvílæraraskipanina, har vit m.a. hava eina royndarverkætlan við Co-teaching, sum fleiri skúlar eisini ynskja at fara í holt við. Hetta verður eitt øki, sum eg fari at arbeiða víðari við.

Eg fari at taka stig til, at skúlarnir fáa størri frælsi at skipa ein skapandi skúla, har tað kreativa, handaliga og verkliga skal hava størri rúmd. Eg havi fingið eitt tilmæli um at menna og umskipa lærugreinina handaverk og list, og hesum fari eg at hyggja nærri eftir og viðgera saman við fakkønum á økinum, áðrenn eg taki støðu til, hvør skipanin verður, (og hvat er møguligt fíggjarliga).

Í vár varð eitt álit um sernámsfrøðiliga økið handað fráfarandi landsstýrismanni. Álitið viðger fleiri av teimum avbjóðingunum, sum fólkaskúlin hevur í dag, og vísir á ymsar leiðir at styrkja m.a. sernámsfrøðiligu vitanina og stuðulin í skúlanum. Eg fari nú at seta meg nærri inn í arbeiðið og taka støðu til, hvussu farast kann víðari við teimum tilmælum, sum eru løgd fram. Samstundis er ein strategisk tilgongd sett í verk á Sernámsøkinum við tí endamáli at styrkja samanhangin millum Sernám, Undirvísingarstýrið og tænasturnar til fólkaskúlan og dagstovnaøkið.

Undirvísing í føroyskum sum annaðmál er eisini ein avbjóðing í fólkaskúlanum. Eg fari at hyggja nærri eftir skipanini og kanni í løtuni  møguleikarnar at skipa ein móttøkuflokk í Tórshavn, har fleiri fremmandamæltir næmingar eru í skúlunum.

Flokslæraraarbeiði er eitt týðandi virkisøki í fólkaskúlanum, sum neyðugt er at varða um. Flokslærarin hevur sera stóran týdning bæði fyri einstaka næmingin og flokkin viðvíkjandi læring og trivnaði sum heild. Uppgávurnar eru fjølbroyttar, har flokslæarin hevur ábyrgdina av at samskipa arbeiði floksins og taka hond um trivnaðim, sum fata um huglagið í flokkinum, sosialu samveruna, arbeiðslagið og fakligu avbjóðingarnar. Flokslærarin er samstundis bindiliðið hjá flokkinum í samskiftinum og samstarvinum við leiðslu skúlans, lærarar floksins og foreldrini.

Eg havi sett mær fyri at taka stig til at styrkja flokslæraraarbeiðið, dagføra kunngerðina við atliti at skipanum, sum knýttar eru at flokslæraraarbeiðinum, flokstoymi og førleikastovu og veruleikanum í dagsins skúla, har flokslæraraarbeiðið ofta verður røkt av tveimum lærarum.  

Snildfon og sosialir miðlar er eisini eitt evni, eg havi sett mær fyri at arbeiða við. Vit hava í samgonguskjalinum sett okkum sum mál, at 15 ára aldursmark skal setast á sosialar miðlar, og at snildfonin skal úr skúlunum. Skúlarnir hava gjørt meginreglur um fartelefonnýtslu í skúlatíð. Heitt verður á skúlaleiðarar um at greiða frá skipanini í teirra skúla, og hvørji átøk eru sett í verk. Onkur skúli hevur sett forboð fyri fartelefonnýtslu, og at næmingarnir í staðin kunnu nýta knappatelefon. Onkrir skúlar hava eisini sett aldursmark á, nær næmingar kunnu hava fartelefon við í skúla. Hetta eru alt viðurskifti, ið eg fari at kunna meg um og síðani taka støðu til, hvørja skipan vit seta í verk í fólkaskúlanum.

Landsroyndir í fólkaskúlanum. Í vár var lógaruppskot latið Løgtinginum um at avtaka landsroyndina í náttúru og tøkni í 4. flokki. Uppskotið fall burtur, tá ið løgtingsval varð útskrivað. Áðrenn eg taki støðu í málinum, ynski eg at arbeiða víðari við hesum uppskoti og eftirkanna hjá m.a. stovnum undir ráðnum, Fólkaskúlaráðnum og Føroya Lærarafelagi, um teirra sjónarmið viðvíkjandi landsroyndum.

Tað eru tit lærarar og leiðslur, sum í tykkara dagliga yrki ganga á odda at skapa bestu møguleikar hjá børnum og ungdómi okkara at mennast og trívast í fólkaskúlanum. Eitt áhaldandi og umfatandi arbeiði. Uttan tykkara ídni, íblástur og kveikjandi læring ber ikki til at menna fólkaskúlan. Í hesum arbeiði er umráðandi at varnast allar næmingar við støði í hugsjónini hjá Kirkegaard, at finna næmingin, har hann er og byrja har.

Tað er tí so umráðandi, at vit sum myndugleiki samstundis hugsa um og veita tykkum umstøður til førleikamenning bæði fakliga og námsfrøðiliga. Eg fegnist um, at ein eftirútbúgvingarskipan er sett í verk í samstarvi millum Setrið, Nám, Undirvísingarstýrið og Mentamálaráðið. Eg fari at virka fyri, at skipanin eydnast, og at umstøðurnar at luttaka verða so góðar, sum til ber. Eg fari ikki at nevna øll eftirútbúgvingarøkini, men vísa á, at landsstýrissamgongan hevur sett sær sum mál at menna orðblindaøkið, og at hetta verður partur av eftirútbúgvingarskipanini.

Eg takki fyri tað stóra arbeiði, tit gera fyri børn og ung. Mín fatan er, at vit hava ein virknan ungdóm við áræði, og tað er ikki minst tykkum at takka fyri, sum hava lagt lunnar øll barnaárini. Eg ynski tykkum ein góðan aðalfund, og bestu eydnu í arbeiði tykkara bæði sum lærari, leiðsla og fakfelag. 

Skills Føroyar - tiltak í nýggja Róðrarneystinum í Gøtu – 8. mai 2026

Góðu tit øll

Tað eru nøkur viðurskifti í einum samfelagi, sum eru meira enn bara lutir. Ein føroyskur bátur er eitt slíkt dømi.

Hann er sjálvandi eitt handverk. Men hann er eisini søga. Hann er mentan. Hann er arbeiði, vitan og royndir, sum eru bornar víðari frá ættarliði til ættarlið.

Í øldir hava føroyskir bátar verið grundarlagið undir lívinum í Føroyum. Teir hava borið menn á fiskileið. Teir hava bundið bygdir og oyggjar saman. Og teir hava kravt hegni, dirvi og neyvleika frá teimum, sum smíðaðu teir.

Tí er tað eisini sera hóskandi, at vit júst her í dag savnast rundan um eitt føroyskt handverk, sum bæði vísir aftur í søguna og fram í framtíðina.

Tí hetta snýr seg ikki bara um ein bát.

Og tað snýr seg ikki bara um eitt listaverk.

Hetta snýr seg um føroyskar førleikar.

Vit liva í einari tíð, har nógv broytist skjótt. Tøkni, arbeiðshættir og samfelagið sum heild eru í støðugari menning. Men mitt í øllum hesum hava vit framvegis tørv á tí grundleggjandi: 
Fólki, sum duga.
Fólki, sum skapa.
Fólki, sum byggja.
Fólki, sum fáa samfelagið at hanga saman.

Og júst tí eru yrkisútbúgvingar og handverksfak so týdningarmikil.

Føroyar hava seinnu árini eisini verið sjónligar á altjóða pallinum gjøgnum luttøku í EuroSkills. Tað hevur verið hugaligt at sæð, hvussu føroyskir lærlingar, føroyskt handverk og føroyskur samleiki hava gjørt vart við seg í einum altjóða høpi.

Føroyski básurin fekk stórt rós — ikki bara fyri dygd og handverk, men eisini fyri føroyska samleikan og søguna, sum hann bar við sær.

Tað er nakað serligt við tí føroyska, tá vit tora at halda fast við tað.

Málningurin og tríbekkurin, sum verða avdúkað í dag, eru tí eisini meira enn bara vakrir lutir. Tey eru tekin um samstarv millum list, handverk og føroyska mentan. Tey vísa, hvussu nógv kann skapast, tá dugnaskapur og hugflog ganga hond í hond.

Handverksfakini eru nevniliga meira enn bara arbeiði og vinnulív.

Arkitekturin her úr Gøtu, Osbjørn Jacobsen, segði við setanina av FM fyri handverkslærlingar, at handverksfakini kunnu síggjast sum eitt samskifti millum ættarlið — har vitan og førleikar verða borin víðari frá ættarliði til ættarlið.

Tað haldi eg er sera væl sagt.

Tí nógv av tí, sum vit síggja her í dag, byggir júst á tað. Á royndir, hegni og siðvenju, sum eru ment gjøgnum nógv ættarlið, men sum samstundis fáa nýtt lív og nýggjan týdning í okkara tíð.

Og eg vil í hesum sambandi fegin bera eina tøkk til øll tey, sum hava staðið aftanfyri arbeiðið.
Til bátasmiðirnar, sum bera eina stolta siðvenju víðari.

Til Livar, sum við sínum listaliga arbeiði hevur verið við til at geva føroysku luttøkuni sín egna dám. Og til sjálvan kong Fríðrík fyri samstarvið við Livar.

Til Skills Føroyar, sum arbeiðir miðvíst fyri at styrkja yrkisútbúgvingar, føroyskar kappingar og føroyska luttøku altjóða.

Og til Eysturkommunu fyri at skapa karmarnar um hetta tiltakið.

Skills-rørslan hevur eitt týdningarmikið endamál. Hon snýr seg um at geva yrkisførleikum virðing og sjónligheit. Og tað hevur stóran týdning í okkara tíð.

Í dag eru meira enn 80 lond partur av WorldSkills-samstarvinum. Smá og stór lond kappast, samstarva og læra hvør av øðrum. Tað hevði verið ein stórur heiður at sæð Føroyar gerast part av hesum felagsskapi í framtíðini.

Og eg vil eisini nýta høvið at siga, at eg stuðli arbeiðinum hjá Skills Føroyum at fáa føroyskan limaskap í WorldSkills. Tað er eitt týdningarmikið arbeiði, sum kann geva føroyskum lærlingum og yrkisútbúnum nýggjar møguleikar, nýggjan íblástur og eina sterkari altjóða knýting.

Tí hetta snýr seg um nógv meira enn bara kappingar.

Hetta snýr seg um at geva føroyskum lærlingum og ungum handverkarum møguleikar.
Um at skapa virðing rundan um yrkisútbúgvingar.

Og um at vísa bæði okkum sjálvum og umheiminum, at føroyskir førleikar standa sterkt.
Tí føroyskir førleikar eru góðir. Føroyskir lærlingar eru dugnaligir.
Og føroyskt handverk hevur eina styrki, sum er bygd á bæði siðvenju og nýskapan.
Handverk er nevniliga ikki bara arbeiði við hondunum.
Handverk er eisini mentan.

Tað er samleiki.

Og tað er framtíð.    

Takk fyri.

Bárður á Lakjuni, landsstýrismaður í mentamálum, á tiltaki í BORG á Glyvrum, 21. apríl 2026 

Gott kvøld øll somul
Sum nýsettur landsstýrismaður í mentamálum vil eg takka fyri høvið at seta hetta tiltak, har spurt verður: Hvør smíðar framtíðina hjá føroyska bátinum?

Føroyski báturin er ein týðandi partur av okkara siðaarvi. Gjøgnum øldir er báturin lagaður til okkara oyggjasamfelag, har umstøðurnar á sjógvi og landi hava sett stór krøv til skap og brúk.  
Sverri Dahl, sum var landsantikvarur, skrivaði í greinini Fornt og føroyskt bátasmíð, sum var prentað í Varðanum í 1970:

Bátur okkara, so snøggur og smidligur hann er, hevur tað fram um flest onnur för, at hann er eins vakur á at líta, annaðhvørt hann situr á floti ella stendur á lunni.
Hetta ger hann, tí at hann í roynd og veru er meira enn eitt smíð, eitt amboð, hann er eitt listaverk; og tá ið hann er bestur, ivaleyst mætasta listaverk Føroyingurin hevur skapað.

Í 2021 varð føroyski báturin innskrivaður á UNESCO-listan yvir umboðandi siðaarv hjá mannaættini sum fyrsta og higartil einasta innskriving av føroyskum mentanararvi hjá UNESCO. 
Innskrivingin var ein felags norðurlendsk innskriving av norrøna súðubygda bátinum, men tað ger ikki heiðurin ella týdningin minni.

Við innskrivingini á UNESCO-listan bundu føroyskir myndugleikar seg til at seta í verk skipanir og tiltøk at fáa vitan um og kunnleika til siðaarvin bornan víðari til komandi ættarlið – og harvið at styrkja og halda henda partin av okkara siðbundnu mentan livandi.

Føroyski báturin er siðaarvur, ið hevur týdning, ikki bara fyri okkum føroyingar, men fyri mannaættina.
Føroyski báturin er ikki álitið longur, tá tað kemur til flutning, veiðu ella fiskiskap. Longu miðskeiðis í farnu øld gjørdist greitt, at føroyski báturin var fyri broytingum, bæði í skapi og brúki.

Í grein í Varðanum í 1969 skrivar Verland Johansen – sum, umframt at hann var orgulbyggjari, eisini skrásetti og máldi upp føroyskar bátar kring alt landið - um serligu dygdirnar hjá føroyska bátinum: Alt týðir uppá, at tann føroyski báturin hevur nátt hæddina í góðsku og vakurleika sum róðrarbátur og nú so spakuliga er við at fara hin vegin, orsakað av øllum teim nýggju krøvunum, sum verða sett til ein nútímans maskinbát, so at skjótt eru bert reisingar, stavnar og tollar eftir av tí vakra og smidliga bátinum, sum var úrslitið av føroyskum bátasmíðikynstri ígjøgnum nógv árhundrað.

Við greinini vildi Verland Johansen birta undir, at vitanin um føroyska bátin varð skjalfest. Tað varð hon nøkur ár seinni, tá Andras Mortensen í 2000 gav út Ph. D. ritgerðina Hin føroyski róðrarbáturin, ið millum annað bygdi á skrásetingarnar hjá Verlandi Johansen.

Fyri fimtan árum síðani setti Mentamálaráðið ein arbeiðsbólk at orða eitt álit við uppskotum um, hvussu siðbundið føroyskt bátasmíð kundi verða varðveitt. Staðfest varð í álitinum, at vitanin um føroyska bátin og føroyskt bátasmíð er varðveitt í skrivligum keldum og bókaverkum, men at tað livandi handverkið hevur truplar umstøður.

Okkurt av tilmælunum í álitinum er framt, meðan onnur eru hugskot, ið kunnu verða framd. Tað, ið eg vil siga við hesum, er, at vit í Mentamálaráðnum ikki fara at skriva eitt nýtt álit um varðveiting av bátasmíði, men heldur at brúka høvið í kvøld til at lurta eftir tykkum, ið framvegis smíða, brúka og varðveita føroyska bátin, og síðani saman við viðkomandi pørtum umrøða, hvat kann verða gjørt fyri at svara spurninginum: Hvør smíðar framtíðina hjá føroyska bátinum?

Eitt av málunum hjá samgonguni er at styrkja siðbundnu mentanina, so tiltakið í kvøld er bæði viðkomandi og eitt kærkomið høvi at seta gongd á hetta arbeiðið.

Takk til Runavíkar kommunu,  Føroysku UNESCO-nevndina og Tjóðsavnið, fyri at skipa fyri hesum áhugaverda og viðkomandi tiltaki í kvøld, og takk til Rodmund Nielsen og BORG fyri at hýsa tiltakinum. 
Tað er mín vón, at vit í kvøld fáa hugskot til at seta tey tiltøk í sjógvin, ið skulu til, fyri at vit eisini í framtíðini kunnu gleðast um, at tann føroyski báturin – ivaleyst mætasta listaverk Føroyingurin hevur skapað - eisini í framtíðini verður smíðaður og brúktur.

Eg ynski okkum øllum eitt gott kvøld.
Takk fyri.

Prógvhandan hjá alarum - Miðnám í Vestmanna – 17. apríl 2026

Góðu tit
Herfyri varð ein sending víst í Kringvarpi Føroya, sum bertók nógvar føroyingar; tað var sendingin  ”Hoydalar”, har ungir føroyingar sluppu at vísa síni evni innan tónleik og sang. Sendingin varð eisini eitt gott høvi at vísa teimum heiður, sum innan tónleikaheimin av sonnum hava sett varðar.
Tann eina sendingin var við songum hjá M. C. Restorff, har tann eini luttakarin framførdi við sanginum « Føroyingar». 
Í hesum sanginum skrivar M. C. Restorff soleiðis «Hjallurin er í sjónum – ein gáva frá Skaparans hond. Hon evnaði mørin í fólki, sum búleikast her á strond”.

Hetta er bæði vakurt og sigandi.
Hjallurin hjá okkum føroyingum hevur og er í stóran mun framvegis í sjónum. Hesin hjallur er sterkur, samstundis sum hann er sárbarur, og er tað tí eisini umráðandi, at vit nýta skynsemi og nærlagni, tá vit fara um hjallin og tað, sum í honum er.
Um hetta skal eydnast okkum væl, so tørvar okkum fólk, sum eru áhugað í at menna sínar førleikar innan økið, tí vit eiga at minnast til, at meðan framtíðin kemur av sær sjálvum, so skulu vit arbeiða fyri framburði; og til hetta krevst hegni og áræði.

Tit níggju, kvinnur og menn, sum í dag fáa prógv sum alarar, eru júst tekin upp á hetta. 
Tit hava tey seinastu árini bæði á skúlabonki og á læruplássi ment tykkara vitan innan eitt øki, sum fevnir sera vítt. 
Tá tú hyggur í kunngerðina, sum ásetur stevnumið og innihald fyri hesa útbúgving, so gerst tú nevniliga varugur við, at ein alaraútbúgving er meira enn bara at duga at handfara smolt ella ein laks. Tit hava lært, hvussu man fer um bæði livandi og deyðan fisk, og harnæst hava tit eisini lært um alskyns viðurskiftir, sum hava við aling at gera, so sum fóðring, framleiðslustýringar, resirkuleringsanlegg og mangt, mangt annað. Eg haldi, at tað eru mong við mær, sum, tá tey lesa kunngerðina, gerast ovfarin av, hvussu nógv liggur í tykkara útbúgving, og hvussu víða hon fevnir.
Tykkara útbúgving er á nógvan hátt sermerkt, tí tit hava ikki einans lært, hvussu alibrúkið á sjónum fungerar, og hvat tað krevur, nei tit hava eisini nomið tykkum førleikar, ið kunnu nýtast á alistøðum og smoltstøðum á landi. Arbeiðsøkið hjá einum alara kann jú bæði vera úti við ringin umframt á landi, so eisini hvat virkisøkið viðvíkur, spennir útbúgving tykkara vítt.

Umráðandi er at hava í huga, at gávan, t.e. bæði hjallur og tilfeingið, má verjast móti óynsktum árini, sum kann týna og í ringasta føri oyðileggja. Hetta er eisini galdandi innan aliøkið. 
Vit í Føroyum hava sæð og upplivað, hvussu sárbart aliøkið er, tá óynskt árin hevur gjørt seg inn á tilfeingið, og vit hava sæð, hvussu stóra ávirkan hetta kann hava á bæði fisk, vinnu og samfelagið sum heild. 
Umframt verjan mót óynsktum árini, skal vinnan, tit virka í og fyri, eisini alla tíðini hava ynski og krøv hjá móttakaranum í huga, bæði hvat burðardygd og djóravælferð viðvíkur.
Hetta, verja av tilfeingi, djóravælferð og burðardygd er tískil eisini nakað, sum útbúgving tykkara fevnir um, og vísir hetta okkum aftur, hvussu breið henda útbúgving í veruleikanum er.
Tá eg las kunngerðina, sum ásetur krøvini til tykkara útbúgving, legði eg merki til í § 9 nr. 19, har ásett er, at næmingurin undir útbúgvingini skal hava fingið førleikar til at greiða frá, hvussu rák, alda, veður og vindur ávirka arbeiðsumstøðurnar á sjónum. Tá eg las hetta, rann mær í hug ein orðing hjá einum manni í Fuglafirði, sum fyri mongum árum síðani hevði við aling at gera, tá hann segði: “ At hava ringar og fóðra hvønn dag, í øllum veðrið má ein avstað”.  

At arbeiða sum alari krevur áræði bæði tá logn er, men so sanniliga eisini, tá veðrið kanska ikki vísir seg frá síni bestu síðu. Tit hava, og fara óivað mangar ferðir í framtíðini, ein túr út til ringin, hóast alda og rák ikki er av tí allar fagrasta, men tit gera hetta, við tí fyri eiga at menna eina vinnu, sum er ein súla í okkara samfelag, samstundis sum tit virka fyri, at fiskurin hevur tað gott, undir øllum umstøðum.

Tað er umráðandi, at vit, bæði land og vinna, standa saman, tá vit útbúgva fólk, og eru tit níggju eitt gott tekin upp á hetta, tí tit eru øll knýtt at teimum alifyritøkum, ið eru staðsettar her í Føroyum, t.e. Hiddenfjord, Mowi og Bakkafrost. Hetta kann eg sum landsstýrismaður bara fegnast yvir, tí har vitan og førleikar fáa rúm at mennast, har síggja vit menning og vøkstur, bæði hjá einstaklinginum, fyritøkuni og hjá samfelagnum sum heild.

Góðu tit. Her til seinast vil eg ynskja tykkum blíðan byr og eina góða yrkisleið.

Takk fyri, at tit hava valt eina yrkisleið, sum ger sítt til, at hjallurin á sjónum verður handfarin gott, og at tilfeingið hevur bestu fortreytir, bæði á landi og sjógvi. Tit fáa nú prógvið í hond, og vit kunnu kanska siga, at tú sum næmingur nú ert at síggja sum eitt smolt, aldur og fyrireikaður á landi, men nú ert tú klárur at fara út í ta stóra havið av møguleikum....   Hjartaliga til lukku.

Kunningartiltak um Rynkeby í SMS – 21. februar 2026

Góðu tit øll,

Takk fyri høvið at siga nøkur orð á Rynkeby-degnum her í SMS.

Fyri stuttari tíð síðan var eg í persónligum ørindum á Ronald McDonald-húsinum á Ríkissjúkrahúsinum í Keypmannahavn. Tað er eitt stað, har familjur búgva, meðan børn teirra eru innløgd til álvarsliga viðgerð. 
Eitt stað, har gerandisdagurin ikki snýr seg um fundir, røður og arbeiðsætlanir, men um viðgerðir og vón.
Eina slíka vitjan gloymir tú ikki.

Har eru foreldur, sum liva í einari støðugari óvissu.

Har eru børn, sum vísa eina styrki, sum vit onnur bert kunnu undrast á.

Og tú sært, hvussu viðbrekið lívið kann vera – og samstundis hvussu sterkur ein felagsskapur kann vera.
Síðan eg kom heim, havi eg hugsað nógv um hesa uppliving.

Hon fer ongantíð frá mær.

Og fyri meg merkir tað millum annað, at hvørja ferð eg síggi gulu súkklurnar á landsvegnum komandi mánaðirnar – og tær kendu gulu troyggjurnar hjá Team Rynkeby Føroyum – so síggi eg meira enn bert súkklur.

Eg síggi tað, tær savna inn til.
Eg síggi barnið á sjúkrahúsinum.
Eg síggi familjuna, sum í eina tíð býr langt frá heiminum.
Eg síggi granskingina og stuðulin, ið geva vón í eini truplari tíð.  

Eitt er tað hjartagóða endamálið, tit hava í hesum felagsskapinum. Men eitt annað er, at tað sær so ómetaliga stuttligt út at vera við.

Og tí má eg líka siga, at eg einaferð sá meg sjálvan í gulari troyggju, við vindi í hárinum, og sendi eina umsókn inn. 
Tað eydnaðist ikki tá, men hvør veit, hvat framtíðin hevur at bjóða.

Tí eitt er vist: Hetta hevur bæði eitt gott endamál og skapar gleði millum súkklararnar.

Eg sá á Facebook, at í ár hava tit bæði skipað fyri flogbóltskapping og spælt borðspøl sum partur av at samansjóða øll.

Tað er eingin ivi um, at hesin felagsskapurin hevur og fer at skapa nógv góð og varandi vinaløg. 

Góðu tit,
Í Føroyum standa vit saman. Tá ein familja verður rakt av álvarsligari sjúku, merkja vit tað. Vit kenna hvønn annan og hava áhuga í støðuni hjá hvør øðrum.

Og júst tí hevur tað stóran týdning, at vit hava ein felagsskap sum Rynkeby Føroyar.
Tit minna okkum á, at samhaldsfesti ikki bara er eitt orð – tað er handling.

Og í fjør var úrslitið av tykkara handlingum 1,6 milliónir krónur til at granska sjúkur hjá børnum. 
Fyri hvørja krónu, tit savna inn, tættari koma vit eini betri framtíð hjá teimum, sum hava lívshættisligar avbjóðingar at stríðast við.

Nú er startskotið til eina nýggja rundu av Rynkeby byrjað, og vit gleða okkum at fylgja við á síðulinjuni. 
Soleiðis sum eg havi skilt tað, skulu umleið 2.500 kilometrar súkklast áðrenn fráferðina úr Føroyum til París. 
Samstundis koma tit nokk at síggja tað besta av Føroya landi.

Njótið tað og minnist til, at tit gera stóran mun við hesum felagsskapinum.

Við hesum orðunum vil eg ynskja tykkum bestu eydnu við fyrireikingunum til París-túrin í summar. 
Takk fyri. 

Kveikingardagur 2026

Góðan morgun og hjartaliga vælkomin øll somul, sum virka innan SSP-arbeiðið.

Tað krevur eina heila bygd at ala eitt barn.

Hetta orðafellið er gamalt, men tað er framvegis sera aktuelt. Tí tað minnir okkum á, at børn og ung vaksa ikki upp í einum tómrúmi. Tey vaksa upp í heimum, í skúlum, í frítíðarlívi, í felagsskapum – og í einum samfelagi, har vit øll, hvør á sín hátt, hava ávirkan.

Og júst tí passar hetta orðafellið so væl til SSP-arbeiðið. Tí SSP snýr seg um felagsskap, samstarv og samanhang. Um at vit í felag taka ábyrgd fyri at skapa eitt umhvørvi, har børn og ung kunnu trívast, mennast og megna lívið.

Evnið, ið er karmur um kveikingardagin í ár, er motivatión í roynd og veru! Her verður spurt, hvussu børn og ung kunnu menna egna drívmegi. Uttan iva eru nógv viðurskifti, sum gera seg galdandi her, men tvey av teimum eru sjálvstamarhald og mótstøðuføri. Tað eru stór orð – men tey snúgva seg í grundini um heilt vanligar og gerandisligar støður.

Sjálvstamarhald snýr seg um at kunna steðga á, hugsa seg um og velja skilagóðar leiðir. Tað snýr seg um at kunna handfara kenslur, seta mørk og taka ábyrgd fyri egnum gerðum.

Mótstøðuføri snýr seg um at kunna standa í mótgongd. Um at megna og reisa seg aftur, tá ið okkurt miseydnast. Um at tora at royna aftur, eisini tá ið tað er trupult.

Vit vita, at hetta eru førleikar, sum børn og ung hava brúk fyri – bæði í dag og seinni í lívinum. Men vit vita eisini, at hetta eru førleikar, sum ikki koma av sær sjálvum. Teir verða mentir í einum umhvørvi, har børn og ung kenna seg trygg, sædd og tikin í álvara.
--
SSP-samstarvið er eitt gott dømi um, hvussu vit í Føroyum hava valt at arbeiða fyribyrgjandi. Tað er eitt samstarv millum skúla, sosialar myndugleikar og politi, sum fevnir um børn og ung. Tað er eitt breitt arbeiðsøki, og tað er eitt arbeiði, sum krevur nógv av teimum, sum eru partur av skipanini.
Men tað er eisini eitt arbeiði, sum gevur meining.

Vit vita, at trivnaður er eitt lyklaorð. Eitt barn, sum trívist, hevur nógv størri møguleika at menna sjálvstamarhald og mótstøðuføri. Eitt barn, sum kennir seg part av einum felagsskapi, stendur sterkari, eisini tá ið tað fær mótgongd í lívinum.

Í hesum sambandi kann eg nevna, at barnalógin nú er klár at leggja fyri Løgtingið. Hetta er ein stór og týdningarmikil hending í arbeiðinum við børnum og ungum í Føroyum.

Barnalógin arbeiðir við nógvum av tí sama, sum SSP stendur fyri. Hon setir barnið og tann unga í miðdepilin. Hon leggur dent á fyribyrging, trivnað og at stuðul verður settur inn rættstundis. Og hon hevur eitt greitt fokus á samstarv og samanhang – serliga tá ið børn og ung hava samansettar og víttfevndar tørvir, sum krevja tænastur frá fleiri økjum samstundis.

Vit vita, at tá ið skipanir ikki hanga saman, er vandi fyri, at børn og ung detta millum stovnarnar. Barnalógin skal vera við til at minka um henda vandan. Hon skal styrkja samstarvið millum stovnar og fakøki og tryggja, at barnið og tann ungi upplivir eina samanhangandi hjálp – og ikki eina røð av sundurbýttum átøkum uttan samanhang.

Barnalógin er eitt framhald av Barnaverkætlanini, sum hevur havt eina greiða og hugtakandi visjón: “At Føroyar skulu vera tað besta staðið í heiminum hjá øllum børnum og ungum at vaksa upp í.”
Tað er ein stór visjón. Men tað er eisini ein visjón, sum gevur kós.

Barnaverkætlanin hevur lagt dent á at arbeiða heildarligt, tvørfakligt og við barninum í miðdeplinum. Og hon hevur eisini lagt dent á nakað, sum er sera umráðandi: at børnini sjálv skulu hoyrast.

Á barnaráðstevnum hava børn og ung greitt frá, hvat tey halda er týdningarmikið. Tey hava tosað um at kenna seg trygg, at hoyra til, at hava góðar relatiónir til bæði vaksin og javnaldrar. Tey hava víst á, hvussu týdningarmikið tað er at verða tikin í álvara – og at verða hoyrd, eisini tá ið tað er trupult at seta orð á tað, sum kennist.

Hetta eru sterk boð. Og tað eru boð, sum minna okkum á, at nógv av tí, vit arbeiða við, longu er væl kent av teimum, sum tað snýr seg um – børnunum og teimum ungu sjálvum.
--
Sjálvstamarhald og mótstøðuføri verða ment, tá ið børn uppliva, at tey hava vaksin rundan um tey, sum vilja teimum væl. Tað byrjar í heiminum, verður styrkt í dagstovni og skúla og heldur fram í frítíðarlívi og felagsskapum.

Foreldraleikluturin er her avgerandi. Foreldur eru tey týdningarmestu í barnsins lívi. Samstundis vita vit, at tað kann vera krevjandi at vera foreldur í einum samfelagi við stórum krøvum, skjótum broytingum og einum sterkt ávirkandi miðlaumhvørvi. Tí er tað okkara felags ábyrgd at stuðla foreldrum – við ráðgeving, við lággáttartilboðum og við einum greiðum og samanhangandi stuðulskervi.
--
Tað er torført at koma uttanum snildtelefonir og sosialar miðlar í hesum døgum. Í bókini The Anxious Generation vísir Jonathan Haidt á, at vit hava latið børn alt ov tíðliga inn í eitt talgilt umhvørvi, sum teirra heili og kenslulív ikki eru búgvin at handfara. Hann mælir tí til greið aldursmørk – ikki sum revsing, men sum vernd. Sum ein hjálp til børn og foreldur í einum miðlaheimi, har trýstið ofta er stórt og støðugt.

Á Ungdómstinginum, sum júst hevur verið, hava ung sjálv samtykt, at tey ynskja, at tað verður sett eitt aldursmark á 15 ár fyri sosialar miðlar og snildtelefonir. Tað er eitt sterkt signal. Tí tað vísir, at nógv ung sjálvi hava upplivað trýst, samanberingar og ávirkan, sum kann vera tungt at bera. Hetta ynskja tey ikki, at børn frameftir skulu uppliva.

Hetta fara vit politikkarar nú at viðgera nærri og taka støðu til, um vit skulu seta aldursmark og forboð, sum nógv lond hava gjørt.

Men samstundis meldar spurningurin seg: Hvussu handhevja vit eitt aldursmark í verki? Hvussu tryggja vit, at tað ikki bara verður eitt forboð á pappírinum, sum er lætt at koma uttanum?

Her er tað, at sjálvstamarhald og mótstøðuføri eisini er avgerandi. Aldursmørk og forboð kunnu vera eitt gott og neyðugt útgangspunkt. Tey kunnu skapa ein felags karm og stuðla foreldrum. Men tey kunnu ikki standa einsamøll. Tí børn og ung fara framvegis at møta sosialu miðlunum, at royna seg og tey vilja helst snáva onkuntíð – eisini, tá ið forboð eru sett.

Tí mugu vit samstundis arbeiða við at styrkja førleikarnar hjá børnum og ungum at taka skilagóðar avgerðir, at tola mótgang, at velja frá, og at handfara talgilda trýstið. Tað snýr seg um at byggja eina innaru støðu – eitt sjálvstamarhald – sum ber, eisini tá ið einki eftirlit er. 
--
Dagstovnarnir eru ofta tann fyrsti felagsskapurin, barnið er partur av uttan fyri heimið. Tað er her, barnið lærir at bíða eftir túri, at deila, at siga frá og at vera saman við øðrum børnum. Tað er her, grundarlagið undir sjálvstamarhaldi verður lagt – í gerandisligum støðum, í leiki, í samveru og í tryggum relatiónum við vaksin.
Skúlin byggir víðari á hetta grundarlagið. Skúlin er ikki bara eitt stað, har vit læra at lesa og rokna. Skúlin er eisini ein sosialur pallur. Tað er her, børn og ung læra at samstarva, loysa ósemjur, handfara mótgang og finna sítt pláss í einum felagsskapi. Tað er eisini her, mótstøðuføri verður roynt – og ment – í verki.

Vit vita, at ein skúli, har børn trívast, er ein skúli, har børn læra betur. Og vit vita, at trivnaður og læring ganga hond í hond. Tá ið børn kenna seg trygg, hoyrd og virðismett, hava tey nógv betri fortreytir fyri at menna bæði fakligar og sosialar førleikar.
--
Í ítróttarfelagsskapum, skótum og øðrum frítíðartilboðum læra børn og ung nógv av tí sama: at samstarva, at venja, at vinna og at tapa. At vera partur av einum liði og felagsskapi. Tað er eisini her, at mótstøðuførið verður styrkt – í praksis og í verki.

Vit vita, hvussu nógv tað merkir, at ein venjari sær barnið – ikki bara sum ein leikari, men sum eitt menniskja. At har eru vaksin, sum standa fast, seta mørk og samstundis vísa umsorgan.

Hyggja vit longur fram, er tað eisini áhugavert at hugsa í meiri víttfevndum loysnum. Í Íslandi hava tey royndir við útbúnum, partvíst løntum venjarum og opnum ítróttarkørmum, har børn og ung hava lætta atgongd til virksemi stóran part av degnum. Slíkar hugsanir – opnar hallir, fleiri tímar til børn og ung og sterkari venjingarumhvørvi – kunnu vera ein týdningarmikil partur av at skapa sunna dagliga samveru.
Somuleiðis er tað vert at hugsa um frítíðarklubbar og frítíðartilboð, har børn og ung kunnu koma og fara gjøgnum dagin. Støð, sum hava opið nógv av degnum, har aldur ikki er ein forðing, og har pláss er fyri bæði samveru, leksiuhjálp ella bara at vera. Slík støð kunnu vera ein  mótvekt móti einsemi – og eitt alternativ til at vera einsamallur við skíggjan.

Tí nógv børn og ung siga tað sama: Tey ynskja at hoyra til. At kenna seg møtt. At vera ein partur av onkrum, har onkur leggur merki til, um tey eru har – ella mangla.

Men vit vita eisini, at ikki øll børn hava lætta atgongd til slíkar felagsskapir. Summi dragast við mistrivnaði, einsemi ella fráveru. Tað er her, at okkara arbeiði gerst serliga týdningarmikið.

Tá ið vit síggja tekin um, at eitt barn ella ein ungur er við at missa takið /fótafestið, er tað avgerandi, at vit seta inn tíðliga. At vit arbeiða saman. At vit brúka tey amboð og ta vitan, sum vit hava – og sum vit eisini fara at fáa meira av í dag.
--
Á kveikingardegnum í dag fara fyrilestrahaldararnir at varpa ljós á júst hesi evni. Tey fara at geva okkum bæði ástøðilig og praktisk perspektiv, sum kunnu styrkja okkara arbeiði. Tað er mín vón, at tit fara heim við nýggjum íblástri – og kanska eisini við nýggjum spurningum.

Tí arbeiðið við børnum og ungum er ongantíð liðugt. Tað krevur støðuga menning, nýggja vitan og eitt sterkt samstarv.

Tað krevur eina heila bygd at ala eitt barn.

Eg vil takka tykkum í SSP fyri at hava fyriskipað hetta tiltakið.

Eg ynski tykkum øllum her ein kveikjandi, læruríkan og gevandi kveikingardag.

Takk fyri

Indlæg – Åbning af Vestnordisk Råds Temakonference 2026

Fornyet håb for unges velfærd i Vestnorden

Kære alle,
kære kolleger og samarbejdspartnere fra Vestnorden.
Det er en stor glæde for mig at være med til at åbne denne temakonference om fornyet håb for unges velfærd i Vestnorden. Det er et emne, der ligger os dybt på sinde – og som kræver både mod, vilje og samarbejde.

Da den nuværende regeringskoalition blev dannet på Færøerne for over 3 år siden, traf vi et bevidst og politisk vigtigt valg: At oprette et selvstændigt Børne- og Uddannelsesministerium. Det var ikke kun en organisatorisk beslutning, men et klart signal om, at børns og unges trivsel, udvikling og rettigheder skulle have en tydelig og samlet politisk forankring.

Siden da har arbejdet med børns og unges velfærd været en hovedopgave. Et centralt element i dette arbejde har været Barnaverkætlanin – eller Børneprojektet - en bred og tværgående indsats, hvor målet har været at se barnet som et helt menneske og styrke samarbejdet på tværs af sektorer: Skole, dagtilbud, sundhed, børneværn, socialområdet og civilsamfundet.

Barnaverkætlanin har givet os vigtig viden, bedre data og – ikke mindst – nye måder at arbejde sammen på. Den har tydeliggjort, at tidlig indsats, forebyggelse og inddragelse af børn og unge selv er afgørende, hvis vi vil skabe reel forandring.

Et vigtigt resultat af dette arbejde er, at vi nu forventer at fremlægge et lovforslag til en Barnelov for Lagtinget. En lov, som skal samle rettigheder, ansvar og forpligtelser – og som skal sikre, at barnets tarv altid står i centrum, og at tjenesterne er integrede på tværs af alle sektorer. Det er et stort skridt, og det er et skridt, vi tager på baggrund af fælles viden og fælles erfaringer.

Men hvis der er ét hovedbudskab, jeg gerne vil fremhæve i dag, så er det dette: Vi kan ikke løfte unges velfærd alene. Vi er nødt til at arbejde sammen, hvis det skal lykkes.

Da denne regeringskoalition netop var blevet dannet, underskrev 4 ministerier og Kommuneforeningen  en fælles politisk samarbejdsaftale – et slags værdikompas – som understregede, at arbejdet for børn og unge kræver tillid, fælles ansvar og langsigtet tænkning. Den aftale har haft reel betydning for måden, vi arbejder på i dag.

I den sammenhæng vil jeg også fremhæve det tætte og meget værdifulde samarbejde, vi har haft med Island. Vi har lært meget af hinanden – ikke mindst gennem Islands arbejde med børns velfærd og helhedsorienterede indsatser. Det såkaldte “Prosperity Act”.  Samarbejdet har været præget af åbenhed, faglig generøsitet og fælles ambitioner, og det har været til stor inspiration for os på Færøerne.

Vestnorden står over for mange af de samme udfordringer: Små samfund, store forventninger, og unge, der navigerer i en kompleks verden. Netop derfor er denne konference så vigtig. Den minder os om, at håb ikke opstår af sig selv – det skabes gennem fælles handling.

Jeg ser frem til dagens drøftelser og til at få bedre indsigt i, hvad de unge selv siger i Vestnorden. For hvis vi vil skabe fornyet håb for unges velfærd i Vestnorden, må vi både lytte mere – og handle klogere, sammen.
Tak for ordet – og god konference.

Góðu tit

“Skúlin er eitt stað, har ein lærir at liva, við at læra, hvussu ein ger.”

Henda orðing fangar væl sjónarmiðini hjá Albert Einstein um, at verulig læra hendir í gerningi og sjálvstøðugari hugsan.

Skúlin er jú nógv meira enn bara eitt stað, har barnið ella tann ungi skal læra nakað um fakta, tí skúlin eigur at vera sæddur meira sum eitt lívsrúm, har næmingurin mennist á nógvar ymiskar mátar - og ikki bara sum eitt vitanarrúm.

Men hvat skal til fyri at tryggja, at næmingurin mennist? Og hvat skal hann mennast til?

Vit liva í einum samfelag, sum er sera ólíkt tí samfelagnum, sum bæði vit sjálvi og okkara foreldur livdu í, tá vit gingu í skúla. Børnini í dag og komandi ættarlið uppliva kanska meir enn nakað annað ættarlið broytingar innan allar geirar, sum ávirka teirra gerandisdag, eitt nú menning, læring og trivnað.

Henda broyting í samfelagnum er áhaldandi og hendir sera skjótt, og krøvini til tann einstaka, t.d. til børnini og okkara ungu eru eisini skiftandi.

Ásannandi at samfelagið broytist, kunnu vit kanska seta spurningin, um næmingurin sjálvur er broyttur nakað?

Svarið til hetta er bæði ja og nei.

Næmingurin í dag er í grundini tann sami sum altíð. Tað eru framvegis børn og ung við forvitni, kenslum, dreymum og tørvi á at hoyra til. Men fortreytirnar, møguleikarnir og avbjóðingarnar, sum næmingurin møtir, hava broytt seg munandi. Tí kann man siga, at næmingurin er tann sami – men í einum broyttum lærurúmi. 
Henda broyting í fortreytunum hjá næminginum setur onnur krøv enn fyrr, bæði til næmingin sjálvan, men eisini til tykkum, sum eru um næmingarnar, og her er tað, at fakligheitin hevur so sera nógv at siga, tí hon skal jú endurspegla tann tørv, sum er í skúlanum.

Fakligheit í dag snýr seg ikki bara um at duga sítt fak, men at skilja og møta næminginum í einum broyttum heimi. Lærarin skal duga at umseta fakligt innihald til ein veruleika, sum næmingurin kennir. Talan er her um ein samansettan veruleika, har nógv hendir, og júst tí kann lærarin ikki standa einsamallur; neyðugt er at styrkja samstarvið millum øll, sum hava við læringsumhvørvið at gera, bæði leiðslur, gransking og ikki minst tykkum, sum undirvísa í okkara fólkaskúla.

Tit sum møta næminginum í dag, hava krav upp á at fáa áhaldandi og neyðuga menning, soleiðis at tit eisini alla tíðina hava nøktandi amboð at arbeið við, tá tað kemur til at læra næmingin, og at stuðla bæði menning og trivnaði hjá okkara komandi ættarliði.

Hetta krav kann einans verða gingið á møti, um vit, sum varða av skúlaverkinum, lyfta í felag, og er nýggja eftirútbúgvingarskipanin, sum eg vóni nógv av tykkum velja at nýta, eitt dømi uppá, hvussu vit  ið varða av skúlaøkinum, nettupp hava lyft í felag, fyri at gera umstøðurnar hjá tykkum fyri eftirútbúgving enn betri. 
Harnæst hava NÁM og Námsvísindadeildin nú tikið stig til hesa fakligu rundferð við yvirskriftini “ Tann professionelli í skúlanum í dag”, har tit sum luttaka, millum annað fáa møguleika fyri at velja ímillum 4 verkstovur, sum fevna um ymisk viðurskiftir, so sum inkluderandi sernámsfrøði, co-teaching, relatiónsførleikar, og har tit eisini kunnu hoyra meira um, hvørjar tær størstu avbjóðingarnar eru á fólkaskúlaøkinum í dag.

Sum landsstýrismaður eri eg glaður fyri at síggja, hvussu stovnar og deildir soleiðis í felag taka ábyrgd at flyta førleikarnar hjá tykkum, sum eru um børnini, enn longur fram á leið.

NÁM, Násmvísindadeildin og øll tit, sum luttaka á hesum heildartiltaki, læra tískil tað, sum var í andanum í sjónarmiðinum hjá Albert Einstein: tit læra meir um, hvussu ein ger, fyri at næmingurin kann læra at liva.

Ynski tykkum ein góðan og læruríkan dag.

Takk fyri.

Góðu tit

"Ítróttur hevur máttin til at broyta heimin. Hann hevur máttin til at geva íblástur. Hann hevur máttin til at sameina fólk á ein hátt, sum næstan einki annað kann.”

Soleiðis segði Nelson Mandela í einari røðu í Monto Carlo í 2000  í sambandi við at ítróttafólk um allan heim, og innan ymiskar geirar, eitt nú eisini parasport, vóru heiðrað fyri teirra avrik.

Sitatið hjá Nelson Mandela er sera beinrakið, tí tað vísir nevniliga týdningin av tí, sum ein felagsskapur og avrikið hjá tí einkulta kann flyta og skapa, óansæð útgangsstøði hjá tí einstaka, tí ítróttur snýr seg jú ikki um avmarkingar, men um møguleikar.

Eg var so heppin at vera við til Special Olympics World Games í Berlin í 2023, og var hetta ein av teimum mest lívsjáttandi upplivingunum, eg havi havt í lívinum. Luttakararnir, bæði føroyingar og øll hini við, kundu við teirra áræði, dirvi og gleði gera júst tað, sum Nelson Mandela vísti á: tey megnaðu at sameina eina stóra fjøld av menniskjum, uttan mun til avbjóðingar og uppruna, samstundis sum tey góvu og framhaldandi geva stóran íblástur til okkum øll, tá tað kemur til at gera okkara besta. Og á henda hátt vóru tey øll, so ella so, við til at broyta heimin til nakað betri, tí góður íblastur setir jú eina røð av broytingum í gongd.

Boðskapurin frá kappingini í Berlin var, at man ongantíð orduliga er komin á mál við at fáa øll við, men at vit støðugt royna at toyggja hugtakið um luttøku, soleiðis at enn fleiri kunnu vera við.

Parasport Føroyar fer nú undir verkætlanina “ Øll við”, og tit, sum eru samlað her í dag, fara at hoyra og hugsavna tykkum um týdningin av inklusjón av børnum og ungum, sum bera brek, ella hava serligan tørv, í ítrótti.  

Sum landsstýrismaður í barnamálum gjørdist eg glaður fyri innbjóðingina til í dag, og ikki minst, tá eg læs um endamálið við sjálvari verkætlanini, og sá tey punkt, sum eru sett á skrá fyri dagin í dag, nevniliga inklusjón og tvørfakligt samstarv. Júst hesi bæði evni er nakað, sum eg eisini havi raðfest høgt innan mítt málsøki, tí eg eri sannførdur um, at inklusjón og tvørfakligt samstarv er ein góð íløga í barnið, í framtíð tess, og harvið eisini samfelagið sum heild.

Inklusjón í ítrótti er so sera týdningarmikið, tí ítróttur er nakað serligt. Her er ikki einans talan um rørslur og kapping, men um gleði og tilknýti, sum er nakað, vit øll tráa eftir og hava brúk fyri. Inklusjón í ítrótti snýr seg tí ikki bara um at luttaka, men um at skapa vinaløg, byggja relatiónir og kenna seg heima í einum felagsskapi, har man kann mennast sum menniskja.

Fyri at hetta skal eydnast væl, er tað neyðugt við góðum tvørfakligum samstarvi, tí tá foreldur, lærarar, venjarar, heilsufólk og onnur fakfólk standa saman, ber til at fáa eina betri heildarmynd av einstaka barninum, soleiðis at man ikki einans sær avrikini, men eisini trivnaðin, menningina og tørvin.

Umframt gleði og felagskap, kann ítróttur geva børnum og ungum ein góðan førning til vaksnamannalívið. Í ítróttinum fáa tey møguleika fyri at læra týdningin av samstarvi við onnur og at menna dirvið til at flyta egin mørk. Samstarv og persónligur vøkstur hanga tætt saman, tí ofta vísir tað seg, at gott samstarv við onnur kann kveikja sjálvsálit og dirvi til at tora at traðka út um egnu forðingar.

Vit í Føroyum eru von við at síggja okkum sum eitt lítið land, har man kennir hvønn annan eitt sindur betri enn í teimum stóru londunum rundan um okkum, og vit eru errin av tí felagsskapi, sum er í okkara samfelag. Men hesin felagsskapur kemur bara, um eingin verður settur uttanfyri.

Fyri børn og ung, ið bera brek, er ítróttur kanska ikki altíð ein sjálvfylgja, tí tað kunnu verða ymiskar forðingar, so sum manglandi atgongd til ta einstøku ítróttagreinina, ella vantandi vitan hjá teimum, sum skulu venja, um hvussu man kann hjálpa fólkum, ið bera brek, at íðka. Um so er, so verður barnið ella tann ungi settur uttanfyri, og tá er ikki talan um ein sannan felagsskap.

Tí mugu vit øll, bæði land og kommunur,  einstaklingar og fakbólkar, og ikki minst tit innan ítróttasambondini, áhaldandi stremba eftir at skapa enn betur atgongd til tær einstøku ítrottagreinarnar, og upplýsa teimum, sum venja, um, hvussu tey kunnu virka fyri inklusjóin innan ítróttin.

Í vælkenda sanginum hjá Martini Joensen “ Morgun”, ljóðar tað soleiðis í 2. versi : “Viljin er sterkasta svørðið, bítur á harðasta stál. Vónin er bjartasti brandur, lýsir tær veg fram á mál.”

Fyri mær eru íðkararnir innan Parasport og tey, sum eru um hesi, sermerkt av hesum: einum vilja av svørði, sum ferð eftir ferð hevur víst seg at bíta á harðasta stálið. Hesi menniskju vísa á ein heilt serligan hátt, hvat sannur vilji og dirvi er, og  siga hvør sína søgu um, hvussu tað loysir seg at hava eina vón fyri framman, eina vón um, at tað veruliga ber til at náa málinum, óansæð brek ella avbjóðingar.

Vit eiga nógv dømi upp á ung, sum nýliga hava víst júst hetta, eitt nú Oddvu Sedea Nattestad, sum í november 2025 í Íslandi smildraði eitt heimsmet innan 100 metra bringu, samstundis sum Andrias Mellemgaard megnaði at taka eitt ordans hál í 50 m. frí.

At hoyra og lesa um hesi brøgd gevur okkum øllum, eisini komandi íðkarum, áræði til at hvessa viljan, sum er okkara svørð, soleiðis at mørk verða flutt og fleiri mál vera nádd.

Við hesum orðum ynski eg tykkum í Parasport Føroyar alt tað besta frameftir, og bestu eydnu við verkætlanini “ Øll við”.  

Takk fyri.

Fosturforeldrafelagið 25 ár – 25. november 2025

Góðu tit.
Tað at føla seg elskaðan er nakað, sum vit øll tráa eftir, tí tað er júst kærleikin, sum vísir okkum okkara egna virði eins væl og virðið hjá øðrum.

Orðið “kærleiki” kann tykjast eitt sindur hugfloygt, men hetta orðið er tó í praksis ein samanrenning av tryggleika og umsorgan; og tað er júst hetta, sum tit í Fosturforeldrafelagnum nú ígjøgnum 25 ár hava víst og útint yvirfyri teimum børnum, sum hava havt brúk fyri hesum á ein serligan hátt.

Sum fosturforeldur stillar tú ikki einans teg sjálvan til taks, nei tað er bæði tú og tíni nærmastu, eitt nú tykkara biologisku børn, sum viðvirka og stuðla upp undir hesa uppgávu, nevniliga at geva øðrum børnum eitt gott og trygt heim at búgva í.

Eitt heim er jú ikki bara veggir og vindeygu; nei eitt heim eru tey menniskju, sum búgva handan veggirnar, og tað eru tit. Heimið, sum tit stilla fram, eru tit sjálvi og tykkara familjur.

Tit gera ikki einans børnum og teimum ungu eina stóra tænastu, nei tit gera av sonnum eina stóru tænastu fyri alt landið, og fyri samfelagið sum heild.

Tit hava tí eisini krav upp á so góðar karmar sum møguligt at virka undir og út frá. Tí er tað eisini týdningarmikið, at vit í politisku skipanini tora at hyggja eftir, hvat møguliga kann broytast til tað betra. Her hugsi eg serliga um at tryggja tykkum, ið ynskja tað, nøktandi umlætting, og harnæst eisini tryggja, at lóggávan, sum nú hevur nøkur ár á baki, verður eftirhugt og broytt í tann mun, sum samfelagið í dag krevur.
Hetta arbeiðið fer í gongd í næstum, og vera tit eisini tikin við í hetta, tí tykkara rødd er sera umráðandi, tí tit eru tey, sum vita, hvørjar ábøtur kunnu gerast og hvussu.

Eg vil ynskja Fosturforeldrafelagnum hjartaliga til lukku við hesum merkisdegi, nú tit runda tey 25 árini sum felag, og ynskja felagnum blíðan byr.

Til seinast vil eg eisini senda eina heilsan til tykkum sum fosturforeldur hvør sær: Takk fyri tykkum og takk fyri, at tit vilja virka fyri, at hvør dagur gerst ein merkisdagur fyri ta barnið, sum tit hava tikið inn í tykkara heim.

- Takk fyri.

Røða – 10-ára føðingardagur hjá Serbreytini á Kambsdali

Góðu næmingar

Góðu lærarar og starvsfólk

Góðu gestir – og serliga tit, núverandi og fyrrverandi næmingar á serbreytini.

Takk fyri, at eg sleppi at vera við til henda serliga dag. Tað er ein stórur heiður at fáa loyvi at halda hesa røðu. Í dag hátíðarhalda vit, at serbreytin á Kambsdali fyllir 10 ár. Hjartaliga tillukku!

Serbreytin byrjaði í 2015 sum tann fyrsta av sínum slagi í Føroyum. Tað var eitt stórt stig fyri føroyska skúlaverkið og fyri okkara felagsskap sum heild. Endamálið var greitt - at geva ungum við serligum tørvi møguleika at menna førleikar og skapa sær eitt innihaldsríkt og virkisført lív. Serbreytir eru ikki stovnsettar av tilvild – tær eru ein týðandi og sjálvsagdur partur av okkara útbúgvingarskipan. Ein góður skúli er ein skúli, sum rúmar øllum, og tað er júst tað, serbreytirnar gera.

Síðani byrjanina hava fleiri miðnám fylgt eftir. Tað er millum annað tykkum at takka – tit, sum hava bygt serbreytina upp, og tit, sum dag eftir dag arbeiða við hesum ungu. Tit hava víst vegin og gjørt eitt megnar arbeiði. Og vit mugu vera erlig: - fyri nógv av hesum ungu hevði alternativið verið at sitið heima. Akkurát tí er hetta arbeiðið so ómetaliga týdningarmikið.

Serbreytin er nógv meira enn bara ein breyt. Hon er eitt stað, har næmingar fáa mót, læra at tora, og mennast bæði fakliga og menniskjansliga. Og ikki minst fáa tey ta heilt serligu kensluna av at megna. Mær dámar væl eitt orðafelli, sum hóskar so væl til júst henda dagin:

“Eingin kann alt, men øll kunnu nakað”

Tað er júst hetta, tit á serbreytini vísa í verki hvønn einasta dag. Her verður ikki spurt: “Hví dugir tú ikki hetta?”, men heldur: “Hvat dugir tú – og hvussu kunnu vit hjálpa tær at brúka tað?” Tað er ein av størstu gávunum, ein skúli kann geva einum ungum menniskja.

Latið meg geva tykkum eina rødd úr serbreytini – eina søgu, sum sigur meira enn nógv orð. Ein genta á serbreytini segði soleiðis:

“Á serbreytini havi eg fingið vinir og lært nógv nýtt. Eg dámdi ongantíð at rokna, men við einum so fittum lærara dugi eg tað nú. Eg havi fingið vinir fyri lívið – og eg droymi um at fáa mær eitt arbeiði, tá ið eg eri liðug her.”

Hetta er júst tað, serbreytin snýr seg um: at menna, at læra, at gerast trygg, og at fáa vón og møguleikar fyri framtíðina.

Serbreytin er eisini ein samfelagslig íløga. Hvørja ferð vit geva einum ungum menniskja møguleikar, minkar tørvurin á hjálp seinni. Fleiri gerast sjálvstøðug, fleiri koma í starvsvenjing, og nógv geva aftur til samfelagið bæði í arbeiði og í virðisøking. Tá vit stuðla einum ungum menniskja rætt, so er tað ikki ein útreiðsla – tað er ein íløga.

Serbreytin kann vera lopfjølin, sum ger munin. Her kunnu næmingarnir fáa styrkina, trúnna og áræði, sum skal til fyri at liva eitt virðiligt og innihaldsríkt lív. Tað er júst her, at dreymar fáa røtur.

Og so eri eg noyddur at venda mær til tykkum, allar tykkum umleið 500 næmingar, sum eru her í dag. Tit kunnu eisini vera takksom fyri at ganga í skúla saman við næmingunum á serbreytini. Tað er ein styrki fyri tykkum øll, at tit læra at vera saman í einum felagsskapi, har ymisleiki er ein sjálvsagdur partur av gerandisdegnum. Tað lærir tykkum tolsemi, virðing – og ikki minst at síggja styrkirnar hjá hvørjum øðrum.
Eg gekk sjálvur í einum rúmligum skúla á Glyvrum. Eg sat í flokki saman við børnum, sum høvdu ymiskar avbjóðingar. Tað havi eg verið sera takksamur fyri seinni í lívinum – tað hevur merkt meg sum menniskja, og tað taki eg við mær í øllum lívsins viðurskiftum, eisini í politikki.

Eg hevði ikki viljað verið ta tíðina fyriuttan. Tað hevði verið ein stórur missur fyri meg, um eg ikki hevði havt møguleikan at ganga saman við børnum, sum høvdu ymiskar avbjóðingar og ymiskar fortreytir. Tey lærdu meg tolsemi, tey lærdu meg at síggja styrkirnar hjá øllum, og tey gjørdu meg betri. Tað hevði verið nógv fátækari – bæði skúlagongdin og lívið – um hesi børnini ikki høvdu verið har.

Ein vitugur maður segði einaferð:

“Samfeløg verða mátað eftir, hvussu tey taka sær av teimum, sum hava størstu avbjóðingarnar”

Serbreytin er júst hetta í praksis. Hon ger Føroyar meira rúmligar, meira rættvísar og meira menniskjansligar.
Kæru næmingar á serbreytini – tit kunnu vera errin av tykkum sjálvum. Vit hava brúk fyri tykkum og tykkara styrkjum.

Góðu starvsfólk – takk fyri tykkara trúgva arbeiði og fyri tey lív, tit hava verið við til at menna. Og til Kambsdal sum heild: takk fyri at taka ábyrgd, geva rúm og taka væl ímóti øllum.

Hjartaliga til lukku við 10 ára degnum.

Og latið meg siga tað soleiðis: Í mínum eygum eru tit øll stjørnur.

Takk fyri.

Børn og ung handa hoyringarsvar til fyrstu føroysku barnalógina – Norðurlandahúsið, 20. nov. 2025

Góðu øll, góðu børn og góðu ungdómar
Í dag er ein heilt serligur dagur. Tað er nevniliga dagurin, har tit — børn og ung í Føroyum — standa mitt í eini heilt serstakari løtu í føroysku fólkaræðis- og lógarsøgu.

Tit eru tey fyrstu børn og ungu í søgu okkara, sum hava verið beinleiðis við til at skapa eina lóg, sum snýr seg um tykkara lív og rættindi. Og tað hava tit gjørt á ein hátt, sum vit helst eru tey fyrstu í heiminum at hava roynt.

Tit hava bæði verið við at skapa innihaldið, og tit eru eisini tey fyrstu, sum koma við tykkara hoyringarsvari. Tit hava fingið sama fólkaræðisliga leiklut og ávirkan sum tey vaksnu — júst soleiðis sum tað eigur at vera, tá ið týðandi avgerðir um tykkara lív verða tiknar.

Uttan tykkum og tykkara avgerandi íkast, høvdu vit ikki rokkið hesum.

Fyrst í hesum ári spurdu vit tykkum:
Hvat er eitt gott barnalív?

Tit svaraðu við eldhuga og opinleika - ógvuliga beinrakið, hvat skal til fyri at gera Føroyar enn betri. 
Tit tosaðu um vinalag, tryggleika, rættvísi, góðan inkluderandi felagsskap, tørvin á at hava týðilig vaksin kring tykkum, umframt týdningin at verða sædd og hoyrd.

Tit saknaðu, at vit vaksnu lurta eftir tykkum, og royna veruliga at skilja tykkum. Tit vilja hava, at vit vaksnu arbeiða meira og betri saman, tá ið vit skulu hjálpa tykkum. Tit vilja verða tikin meira við upp á ráð og hava møguleikan at siga tykkara hugsan. Tit halda, at vit gagnnýta føroysku náttúruna alt ov lítið – boðini vóru, latið okkum brúka hana meira til gagns fyri trivnað, heilsu og menning.

Øll svarini vóru síðani savnað í eina stórari barnagreining, sum gjørdist fyrsta íkastið til arbeiðið við barnalógini.

Og nú eru vit aftur í Norðurlandahúsinum í dag — tí nú hava tit lisið lógaruppskotið og mett, um tað svarar til tað, tit søgdu okkum frá í byrjanini. Tit hava átikið tykkum hesa ábyrgdarfullu uppgávu við álvara og virðing. Hetta er fólkaræði í verki — og tit útinna tað av sonnum.

Persónliga má eg siga, at eg viðhvørt ivaðist í, um vit fóru at megna hetta stóra mál, sum vit settu okkum:
-    at røkka fyrstu føroysku barnalógini sum grundarlag fyri at skapa tað besta samfelagið fyri øll børn í Føroyum.

Tí eri eg sera fegin og rørdur av at kunna standa her í dag og um eina løtu taka ímóti tykkara hoyringarsvarum — saman við Súsannu Bertholdsen, komandi landsstýriskvinnu í barna- og útbúgvingarmálum. Vil eisini nýta høvið at takka Súsonnu fyri sera gott samstarv sum partur av eigarabólkinum í Barnaverkætlanini og ynskja henni alt tað besta sum komandi landsstýriskvinnu í barna- og útbúgvingarmálum.

Somuleiðis ein hjartans tøkk til Barnaverkætlanarbólkin og øllum teimum mongu, sum hava stuðlað, lagt orku, arbeiði og tíð í at fáa verkætlanina so langt fram á leið. Uttan tykkum hevði hetta ikki borið til. Og tøkk til øll tey starvsfólk í skúlunum, sum hava hjálpt næmingaráðunum í hesi tilgongdini.

Ein serlig tøkk til tykkum í eigarabólkinum (Kommunufelagið og landsstýrisfólk) og stýrisbólkinum fyri gott samstarv – uttan okkara felags lógvatak um eina sera framsøkna visjón, bar hetta ikki til.

Og fram um alt: Takk til tykkum børn og ungu.

Takk fyri tykkara tíð, tykkara orku, tykkara hugsanir og tykkara dirvi. Tit hava lært okkum øllum, hvussu týdningarmikið tað er at lurta eftir tykkum — veruliga lurta.

Tit hava ikki bert verið við at smíða fyrstu føroysku barnalógina.

Tit hava eisini tikið eitt stórt fet inn í føroyska fólkaræðið. Tit hava prógvað, at børn og ung kunnu — og skulu — vera virknir luttakarar, tá ið viðurskifti hjá teimum verða viðgjørd og avgjørd. Hetta fer at seta spor langt út í framtíðina.

Vit fara nú at lurta eftir tykkara hoyringarsvari við opnum sinni og stórari virðing. Tað er júst soleiðis, sum tað eigur at vera — tí hetta er tykkara lóg, tykkara rættur og tykkara framtíð.

Takk fyri.

Markleys Útbúgving 2025 – Norðurlandahúsið 19. nov. 2025

Góðu tit

“It’s not about the destination; it’s about the journey”, ella “tað snýr seg ikki um málið, men um sjálva ferðina” verður ofta tikið til. Ella: ”Ferðin er sjálvt endamálið” er kanska ein annar háttur at siga tað. Tí vit eru so ella so altíð á eini ferð og røkka vit einum máli, ja so er aloftast eitt nýtt mál í eygsjón.

Og á ferðini eru góðar og minni góðar løtur, har eru bæði dalar og fjøll. Og har eru nógv vegamót, har vit skulu velja, hvønn veg vit vilja fara. Og standa tit í næstum við eitt slíkt vegamót, har tit nú fáa høvið til at velja, hvørja útbúgvingarleið tit vilja fara. Tiltakið markleys útbúgving hevur nú í meiri enn 20 ár varpað ljós á teir nógvu møguleikarnar, ja næstan markleysu møguleikarnar, sum tit ungu hava fyri at útbúgva tykkum.

Men til ber at fara enn longri aftur; til eina tíð, har møguleikarnir ikki vóru so nógvir. Tí fyri meiri enn 100 árum síðani, í 1923, so fór ein 17 ára gomul genta úr Havn, Bergithe Johannesen, á sína ferð. Einsamøll fór hon til London fyri at ganga á listaskúla.

Og síðani fór hon sum 19 ára gomul til Keypmannahavnar at nema sær listaútbúgving. Hetta hevur verið ógvuliga óvanligt tá í tíðini, ikki minst fyri eina unga kvinnu úr Havn, og hevur hon veruliga verið undangongufólk og slóðað fyri í einari tíð, har umstøðurnar hava verið nógv øðrvísi enn tær eru í dag. Sagt verður, at hon í roynd og veru er Føroya fyrsta yrkislærda listafólk. Í hesum døgum kemur bók út, sum varpar ljós á hesa merkisverdu kvinnu og hennara listaverk, og eru fleiri av verkum hennara við á føstu framsýningini á Listsavni Føroya.

Umstøðurnar eru nógv broyttar og betraðar síðani Bergithe fór sína lestrarferð fyri meiri enn 100 árum síðani. Men hennara søga kann kanska geva fleiri av tykkum íblástur. Tí fyri summi stendur sólarklárt, hvønn veg tey vilja fara, meðan onnur eru nógv meiri ivandi og afturhaldin. Og tað er í lagi at ivast, tað er ein partur av ferðini. Og hóast tit hava eina stóra ábyrgd fyri tykkara útbúgvingarferð, so er tað mín sannføring, at vit sum samfelag eiga at hjálpa tykkum so nógv og væl sum møguligt ferðini. Sum landsstýrismaður havi eg tí arbeitt miðvíst fyri at betra um lestrarumstøðurnar og gera flytføri millum útbúgvingar so gott sum møguligt. Og havi eg hug at nevna onkur dømir.

Vit vita, at tað kann vera fíggjarliga tungt at vera lesandi, men frá komandi lestrarári hækkar lestrarstuðulin við 1.000 kr. um mánaðin og verður eftir skatt á sama støði sum stuðulin í Danmark, soleiðis at fíggjarliga byrðan gerst lættari, tá tit lesa í Føroyum.

Eisini eru vit væl ávegis at menna eitt rættuligt fakligt og sosialt lestrarumhvørvi fyri okkara lesandi á Fróðskaparsetrinum. Og komandi ár verður eftir ætlan farið undir at byggja kampus felagsbygningin - og kann hetta eggja enn fleiri at fara undir hægri lesnað í Føroyum. Harumframt er ætlanin at útvega fleiri bústaðir til lesandi; og her kann ætlanin at umskipa bygningin á Eirargarði í Havn til lestraríbúðir nevnast.

Tá tað snýr seg um at byggja brýr og taka burtur óneyðugar forðingar, so havi eg hug at nevna, at í verandi løtu verður brúgv bygd millum Heilsuskúla Føroya og Fróðskaparsetrið, soleiðis at tað nú ber til at byrja á Heilsuskúlanum og fáa atgongd til ávísar útbúgvingar á Fróðskaparsetrinum eftir lokna útbúgving.

Námsfrøðihjálpari kann geva atgongd til Bachelor í námsfrøði, og heilsurøktari kann geva atgongd til Bachelor í sjúkrarøktarfrøði, tó undir ávísum treytum.

Harumframt hava vit samtykt lógina um føroyskan førleikakarm, soleiðis at føroyskar útbúgvingar í framtíðini betri kunnu samanberast við útbúgvingar uttanlands og skapa størri samanhang millum tær útbúgvingar, ið vit hava í Føroyum. Endamálið er eisini at tryggja, at næmingar á einari givnari útbúgving ikki skulu taka fak, sum teir longu hava fullført á einum øðrum stigi í útbúgvingarskipanini, og at skapa betri møguleikar fyri lívlangari læru.

At enda havi eg hug at nevna Erasmus +, ið er ein ES skipan, ið rúmar nógvum møguleikum. Arbeitt verður við at fyrireika føroyskan limaskap í Erasmus +. Skipanin fer at eitt nú at geva føroyskum lesandi møguleika at fara eitt semestur ella starvsvenjing uttanlands og fer at stuðla undir, at fakfólk fara á skeið, starvsvenjing ella á eftirútbúgving, umframt at geva stovnum, lesandi og øðrum møguleika at luttaka í altjóða samstørvum.

Góðu tit. Tykkara ferð byrjar her í Føroyum. Summi tykkara fara at halda áfram á ferð tykkara her heima, meðan onnur fara at leita sær burtur til onnur lond eins og Bergithe gjørdi. Men tit skulu vita, at fyri okkum sum samfelag, so hava tit og tann lærdómur tit vinna á ferðini ófatiliga stóran týdning.

At enda fari eg tí at ynskja tykkum blíðan byr á lestrarferðini - minnist til at njóta ferðina - og vóni eg, at hesin dagurin kann geva tykkum íblástur víðari á ferðini!

Takk fyri!

Góðu lærarar, leiðarar og fakfólk á miðnámi og á yrkisnámi

Tað er mær ein stórur heiður at standa her í dag og seta hetta heildartiltakið, sum savnar tykkum øll – fakliga sterku og eldhugaðu fólkini, sum dagliga mynda og menna okkara ungdóm. Evnið í dag er fakligur trivnaður, og tað er ikki tilvildarligt. Tað er eitt evni, sum rakar kjarnuna í tí, vit gera – og í tí, vit ynskja at byggja upp.

Fakligur trivnaður er ikki bert ein kensla av at trívast í einum faki. Hann er eitt samansett fyribrigdi, sum snýr seg um at kenna meining, at hava møguleika at mennast, og at vera partur av einum fakligum felagsskapi, har vit kenna okkum virðismett og hoyrd. Hann snýr seg um at hava dirvi til at læra, at tora at gera mistøk, og at kenna seg tryggan í einum umhvørvi, har læring er ein felags ferð.

Sum Ane Qvortrup lýsir tað, er fakligur trivnaður ein javnvág millum kenslur – bæði tær, sum geva íblástur og gleði, og tær, sum kunnu vera avbjóðandi. Tað er ein støða, sum broytist yvir tíð, og sum er tongd at okkara møguleika at virka og mennast fakliga. Tað merkir, at fakligur trivnaður ikki kann skiljast frá undirvísingini sjálvari – frá tí, vit gera í flokkinum, í kjakinum og í samstarvinum við næmingar og starvsfelagar.

Men vit vita eisini, at treytirnar fyri undirvísing eru broyttar. Sum Steen Beck vísir á, eru ungdómsárini í dag merkt av skundi, av krøvum um at vera perfektur, og av eini individualisering, sum kann gera tað trupult at finna felagsskap og meining. Hetta setur stór krøv til okkum sum lærarar og leiðarar. Vit skulu ikki bert undirvísa – vit skulu eisini skapa rammur fyri fakligari menning og trivnaði.

Tí er tað so týdningarmikið, at vit taka fakligan trivnað í stórum álvara. Tað snýr seg um at seta orð á, hvat fakligur trivnaður er – og hvussu vit kunnu arbeiða við honum í gerandisdegnum. Tað snýr seg um at skapa umstøður, har næmingar kenna seg fakliga tryggar, har tey tora at ivast og spyrja, og har tey tora at luttaka.
Hetta tiltak er ein gyltur møguleiki at arbeiða við hesum evninum. Í verkstovunum fara tit at fáa íblástur og amboð til at styrkja fakliga trivnaðin – bæði hjá næmingum og hjá tykkum sjálvum. Tit fara at arbeiða við trúnni á egnan førleika, við fakligan felagsskap, við talgildisbúgving og við fakligan trivnað hjá fleirmæltum næmingum. Hetta eru øll viðurskifti, sum hava stóran týdning fyri, hvussu næmingar uppliva sína læring og sín skúla.

Men fakligur trivnaður snýr seg eisini um okkum sum fakfólk. Um okkara egnu kenslu av at trívast í tí, vit gera. Um okkara møguleika at menna okkum, at fáa íblástur, og at vera partur av einum fakligum felagsskapi, har vit kenna okkum hoyrd og virðismett. Tað er ikki bert næmingurin, sum skal trívast – tað skal lærarin eisini.

Tí vil eg eisini nýta høvið at takka tykkum øllum. Tit, sum dagliga arbeiða við okkara ungdómi – sum undirvísa, vegleiða, stuðla og menna. Tit eru grundarsteinurin í fakliga trivnaðinum. Tað er tykkara eldhugi, tykkara fakligheit og tykkara umsorgan, sum ger mun. Og tað er tykkara dirvi at taka fakligar avbjóðingar og at menna tykkara undirvísing, sum skapar eitt skúlaverk, vit kunnu vera errin av.

Somuleiðis vil eg takka Námi fyri at skipa fyri hesum tiltakinum og eisini Miðnámi á Kambsdali fyri at hýsa tiltakinum í hesum nýggju og glæsiligu hølunum.

Latið okkum saman arbeiða fyri einum skúlaverki, har fakligur trivnaður er ein sjálvsagdur partur av gerandisdegnum. Ein skúli, har næmingar ikki bert læra, men eisini trívast – fakliga, sosialt og mentalt. Ein skúli, har lærarar kenna seg fakliga tryggar og hava møguleika at menna seg. Ein skúli, har vit saman skapa meining og framtíð.

Takk fyri, og góða eydnu við tiltakinum!

Tala á Kambsdali 20/10

Góðu tit øll,

Hjartaliga til lukku við nýggju kørmunum um virksemið her á Miðnámi á Kambsdali. Nú er stóra tilbyggingin komin á mál í øllum góðum, og tað fegnast vit øll almikið um.  

Danski professarin, Bent Flyvbjerg, sum er blivin víða kendur fyri at kanna byggiverkætlanir kring allan heimin, sigur, at týdningarmesti spurningurin, sum eigur at verða settur, tá farið verður undir eina nýggja byggingverkætlan, er “Hví?”.  Hvat er grundleggjandi meiningin og málið við ætlanini. Hvat skal byggiætlanin loysa?

Í hesi verkætlanini á Kambsdali hevur hesin spurningurin eisini verið settur. Tað hava verið stór og greið mál fyri hesa  byggingina. Nú vit standa her í dag, kunnu vit fegnast um, at hesi mál eru rokkin. Tit hava fingið ein samanbygdan skúla, sum hevur savnað eindirnar, sum vóru her á Kambsdali frammanundan. Organisatoriskt vóru skúlarnir lagdir saman fyri skjótt 10 árum síðani, men tað er ikki fyrr enn nú, at alt er savnað í eina eind við einum felagsøki, sum rúmar øllum.

Sum landsstýrismaður havi eg lagt stóran dent á at skapa karmar fyri, hvussu børnini og tey ungu kunnu fáa størri møguleika at gera sínar hugsanir og meiningar galdandi. At røddin hjá teimum verður tikin við, tá lagt verður til rættis, tá eitt nú barnalógin verður evnað til, og at næmingaráð verða skipað, har næmingarnir koma til orðanna.

Eitt av svarunum upp á Hví-spurningin í hesi verkætlanini eri eg serstakliga glaður fyri. Tað er, at næmingarnir á Kambsdali nú fáa betri møguleikar at savnast og fjølgast. At tað verður skipað eitt speakers corner, eitt stað, har næmingarnir kunnu tosa og kjakast fólkaræðinum at frama. At næmingarnir  tora at kjakast. At lurta og standa við sítt og verða opin fyri øðrum. Við hesi byggingini hava tit á Kambsdali fingið hesar karmarnar, og tað gleðist eg um. Nú skulu tit fylla teir út.

Harafturat hava tit fingið framúr karmar til náttúruvísindaliga lærugreinarnar lívfrøði, evnafrøði, alisfrøði og lívtøknifrøði. Við hesum kørmunum verða tit í fremsti røð, tá tað ræður um undirvísing innan hesi økini. 
Henda byggingin er komin á mál, og hon er gjørd innan fyri fíggjarligu karmarnar, sum politiska skipanin hevur ásett. Tað er sera óvanligt, sambært Bent Flyvbjerg. Tað er nevniliga soleiðis, at í umleið 99,5% av ferðunum eydnast tað ikki at røkka ætlaða úrslitinum innan fyri ta ætlaðu tíðina, til tann ætlaða kostnaðin. Tað er tað avgjørda undantakið, at hetta eydnast. Men tað hevur í stóran mun eydnast her, og tað fegnist eg um.

Hetta er faktiskt triðja byggiverkætlanin innan fyri ein mánaða, har eg sum landsstýrismaður standi og fegnist um tað sama. At byggingin er gjørd innan fyri ásettu karmarnar. Tað er Húsarhaldskúlin í Klaksvík, sum nú eitur Rótin, og Rásin á Glyvrum. Eisini framúr góðar verkætlanir.

Eg veit ikki, um tað er nakað serligt við norður-eystur økinum í Føroyum? Kanska, er tað ein partur av frágreiðingini.

Men tað er eisini tí hesar tríggjar verkætlanirnar eru sera væl fyrireikaðar frammanundan, áðrenn farið var undir sjálva byggingina. Tað hevur verið ein long tilgongd, og øll ivamál eru loftað og svarað.

Síðani 2017, tá farið varð undir at fyrireika hesa verkætlan, er hon steðgað tvær ferðir, tí fortreytirnar ikki hildu. Neyðugt hevur verið við nýggjari politiskari viðgerð. Ikki fyrr enn í 2023 kundi byggingin byrja (hakin var settur í), og síðani tá hevur gingið skjótt. Hetta er eisini í samsvari við okkara góða Bent Flyvbjerg, sum sigur, at vit hugsa seint og handla skjótt. Tað skal fyrireikast væl og byggjast skjótt.  

At tað hevur gingið so væl í hond, eru tað nógv, sum eiga tøkkina fyri: Byggiharri, ráðgevarar, byggivirki, byggileiðsla, hondverkarar, arbeiðsfólk, bygginevnd, byggieftirlit og fleiri.

Men í hesi byggingini eru tað eisini øll tit, sum dagliga virka á skúlanum: næmingar og starvsfólk. Henda byggingin hevur verið serliga avbjóðandi, tí hon er farin fram inni í hjartanum á bygninginum, og nógvar tillagingar skulu gerast í tí dagliga. Tað hevur kravt gott samstarv og tolsemi fyri at fáa alt at eydnast.  

Takk fyri øll somul og hjartaliga til lukku við úrslitinum.

Hátíðarhald í nýggja Húsarhaldsskúlanum – 2. okt. 2025

Góðu tit

“Sig mær, og eg gloymi. Vís mær, og eg minnist. Inndraga meg, og eg læri.”

Hetta orðatakið er tað, sum rennur mær fyrst í hug, tá eg hugsi um Húsarhaldsskúlan.
Inndragilsi, ella viðvirkan, er jú andadrátturin í hesum skúla.

Her í skúlanum lærir næmingurin at røkja og handfara okkara egna tilfeingi – bæði tá talan er um mat og handverk - og er hetta at síggja sum meir enn bara førleikar til tann einstaka næmingin, men er eisini ein íløga í framtíðar Føroyar.

Tá vit skilja virðið av tí, sum vit hava rundan um okkum, ja so veksur okkara virðing og ábyrgdarkensla eisini fyri tilfeinginum, og er hetta nakað, sum er sera týdningarmikið, eisini sæð við burðardyggum brillum. Vit vita, at handverk er meir enn bara nakrir praktiskir førleikar – handverk gevur nevniliga ró, gleði og evni til at hugsavna seg á ein serligan hátt. Og júst hetta, at hugsavna seg um nakað, er so sera umráðandi fyri okkum øll, ikki minst fyri okkara ungdóm, sum veksur upp í einum umheimi, har alt gongur við rúkandi ferð.
Ein húsarhaldsskúli er meira enn bara ein skúli – hann er tann grundvøllurin, sum langtíðar vinabond eru grundað á.

Í útvarpssendingini “ Við Tórði á túri” í september mánaði í ár,  varð ljós varpað á, hvussu nakrar kvinnur, sum fyri 68 árum síðani vóru á húsarhaldsskúla í Haslev, enn halda saman, hóast tær nú eru í áttati- og nítiárunum.

Hesar kvinnur máttu av landinum fyri at koma á húsarhaldsskúla, men longu miðskeiðis í 70´unum gjørdist tað møguligt at koma á húsarhaldsskúla her í Klaksvík, og hava yvir 1200 næmingar nú gingið í hesum skúla.

Nú eru fysisku umstøðurnar nógv broyttar, og tit hava fingið góð og hugnalig hølir at virka í. Sum landsstýrismaður fegnist eg yvir hetta, og eg ivist ikki í, at hesi hølir frameftir eisini fara at virka fyri, at skúlin kemur at liva upp til sítt slagorð, sum framgongur á heimasíðu tykkara, og sum eru hesi : heimligt – hugnaligt- herligt.

Eg ynski skúlanum alt tað besta og Guðs signing yvir framtíðina. 

Røða hildin 26. september 2025 í sambandi við norðurlendskan netverksfund

Kære alle,
Det glæder mig at få lov til at stå her i dag og runde denne nordiske netværkskonference af. Jeg håber, at I har haft nogle gode og udbytterige dage sammen, og at temaerne, som I har drøftet, har givet anledning til både spændende diskussioner og værdifuld erfaringsudveksling.

Konferencens temaer – “Kompetencer i praksis: fra læreplan til hverdagsliv” og “Børns forståelse af og deltagelse i demokratiske processer” – er ikke bare overskrifter. De berører helt grundlæggende spørgsmål om, hvad vi vil med vores uddannelsessystem, og hvordan vi bedst forbereder børn og unge til at tage aktivt del i samfundet. Det er store og betydningsfulde emner, som angår den enkelte elev og lærer, men som i sidste ende også former hele samfundets fremtid.

Når vi investerer i uddannelse, investerer vi i fremtiden.

I løbet af disse dage har I drøftet, hvordan vi omsætter kompetencer fra læreplanerne til børns og unges hverdag – hvordan vi gør kompetencemål levende og nærværende i undervisningen, så de bliver til virkelige færdigheder, som eleverne kan bruge i deres liv. I har også arbejdet med, hvordan vi kan styrke børn og unges forståelse af og deltagelse i demokratiske processer – en opgave, der kun er blevet mere presserende i en tid, hvor demokratiske værdier flere steder i verden er under pres.

Disse drøftelser er vigtige i en nordisk sammenhæng, men de er også helt centrale i vores egen færøske skoleudvikling.

Her på Færøerne arbejder vi løbende med at ajourføre vores studieplaner, så de bedre kan afspejle de kompetencer, børn og unge har brug for i det 21. århundrede. Vi har iværksat en ny efteruddannelsesplan for lærere, så de får endnu bedre forudsætninger for at omsætte læreplanernes mål til virkelighed i klasseværelset.

Derudover har vi valgt at samle vores forsøgs- og udviklingsarbejde i færre og større projekter, så vi kan skabe en mere mærkbar og langtidsholdbar udvikling af hele skolevæsenet. Et eksempel er projektet “Matematik i praksis”, som I allerede har hørt om fra Ingi Heinesen Højsted under konferencen.

Endelig har vi også sat fokus på at styrke børns og unges demokratiske dannelse i praksis. For nylig har vi vedtaget en ny bekendtgørelse om elevråd, som skal sikre, at alle elever får konkrete erfaringer med demokrati – ikke kun som et teoretisk emne i samfundsfag, men som en del af deres daglige skoleliv. Jeg ser det som afgørende, at børn og unge ikke blot lærer om demokrati, men også oplever det, deltager i det og dermed tager det med sig ind i voksenlivet.

Den demokratiske tilgang og medindragelse af børnene er også prioriteret højt i forbindelse med udarbejdelsen af den kommende børnelov, på Færøerne, hvor vi har taget børnene med i processen fra start af. 

Kære konferencedeltagere,
Jeg ser det som en stor styrke, at vi i Norden har tradition for at dele erfaringer og lære af hinanden. Vi står over for mange af de samme udfordringer, og ved at samarbejde og inspirere hinanden kan vi stå stærkere. Jeg håber, at de samtaler, I har haft her i Tórshavn, har givet jer nye perspektiver og idéer, som kan omsættes i jeres hjemlande.

At I har prioriteret at komme hertil – til vores smukke øer – viser, hvor vigtigt dette samarbejde er. Og I skal vide, at jeres viden og erfaringer ikke blot er en gave til konferencen, men også er med til at pege vejen frem for vores fælles nordiske skoleudvikling.

Afslutningsvis vil jeg gerne sige tak.

Tak for jeres indsats, for jeres engagement og for jeres vilje til at tage del i de store og nødvendige samtaler om uddannelse og demokrati. Jeg håber, at I rejser herfra med ny inspiration – og med fornyet mod til det vigtige arbejde, I gør hver dag for børn og unge.

Tak for jeres deltagelse, og tak for, at I har været med til at gøre denne konference til en værdifuld begivenhed.

Hátíðarhald á Rásini – 5. september 2025

Góðu tit

Mikudagin tann 5 juli 2023 settu vit hakan í og byrjaðu vit tá formliga at útbyggja Rásina.

Nú, gott 2 ár aftaná, kunnu vit fegnast um, at tit, næmingar og starvsfólk, sleppa at taka henda nýggja bygning í brúk.

Hesin bygningur skal stuðla upp undir tað sera týdningarmikla arbeiði, sum fer fram á Rásini, sum er at læra tey ungu um lívið sjálvt.

Her lærir tann ungi at rætta eina hond út, tá onkur hevur brúk fyri tí; her lærir næmingurin eisini týdningin at lurta eftir øðrum, og hvussu umráðandi tað er at duga at vera ósamdur, eisini í einum felagsskapi, í einum skúla ella á einum næmingaheimi.

Einhvør skúli skal birta upp undir forvitni og hugflog hjá næminginum við støði í tí einstaka næminginum. Ein skúli skal rúma hugskotum, lívligum práti og – vónandi - eisini nógvum látri, tí lívið er meir enn bara at kenna svarið upp á eina avbjóðing – lívið er eisini at duga at seta spurningar, at duga at taka ábyrgd, og at hava tað gott saman.

Hesin bygningur er stásiligur og rúmar nógvar nýggjar møguleikar fyri næmingar og starvsfólk.

Tit starvsfólk kunnu millum annað fegnast um, at undirvísingarhølini nú eru betur, tí nú skulu tit ikki, eins og áður, nýta tey somu høli til ávikavist undirvísing, matarsal og hugna. Hetta gevur tykkum betri møguleikar fyri at planleggja undirvísingina og arbeiða meir miðvíst.

Tit næmingar fáa eisini góð hølir, og onkur enntá nýtt kamar við góðum útsýni. Hetta kom týðuliga fram í Degi & Viku mánakvøldið, tá Joen Jacob vísti okkum, hvussu hann sær inn á kontórið hjá leiðaranum og starvsfólki.

Hetta, at næmingurin sær leiðaran og starvsfólk, og tað at starvsfólkini síggja næmingin er í yvirførdum týdningi eisini sera umráðandi. Tí tá vit síggja hvønn annan og koma hvørjum øðrum við, tá uppbyggja við eitt samband, sum kann skapa álit og tryggleika, og er tað júst hetta, sum fær okkum at blóma sum menniskju.

Vit hava tey seinastu árini gjørt nógvar íløgur í bygningar, tá tað snýr seg um útbúgving og skúla. Sum dømi upp á hetta kunnu nevnast íløgur í Fróðskaparsetur Føroya, í Húsarhaldsskúlan, Miðnámsskúlan á Kambsdali og harumframt hava kommunurnar eisini gjørt stórar íløgur í skúlar kring landið.

Tá vit byggja og seta nakað í verk, skulu vit hava inklusjóns tankan við, tí øll skulu rúmast. Judy Heumann, sum eisini verður rópt “ móðirin í brekrættarrørsluni” í USA hevur einaferð sagt: “  Inklusjón er ikki vælvild- tað er rættvísi”, og er hetta tað, sum eigur at sermerkja samfelagið sum heild, nevniliga rættvísi fyri øll óansæð evnir og førleikar.

Vit skulu minnast til, at tá vit byggja nýggj hølir sum her, so er ikki einans talan um eina íløgu í ein bygning; tað er talan um eina íløgu í lívsgóðsku, felagsskap og framtíð.

Lokalumhvørvið her og staðbundna skúlaumhvørvi í breiðum týdningi hevur altíð gingið undan, hvat insklusjón viðvíkur, og er hetta nakað, sum eg altíð havi verið takksamur fyri.

Tit næmingar á Rásini. Eg vóni, at tit fara at trívast og mennast ta tíð, tit ganga og búgva her í skúlanum. Tit hava ein góðan skúla, og eitt gott næmingaheim, og eg veit, at hetta er nakað, sum fer at gera tykkara gerandisdag enn betur. Tit eru øll røsk og virkin, ganga bæði til fótbólt, boccia, Ælabogan, svimjing, skótar og mangt annað, og nú kunnu tit eisini, tá tit eru móð eftir ein virknan og spennandi dag, hvíla og hugna tykkum í hesum nýggju hølunum á Rásini.

Eg veit, at tit næmingar eisini duga væl at vera hjálpsom og góð við onnur. Hetta hava arbeiðsmenninir, sum hava arbeitt her, eisini ásannað, tá teir hava fingið kaku og annað gott frá tykkum.

Til tykkum, sum hava staðið fyri arbeiðinum, vil eg bara siga takk fyri tykkara góða avrik, og eisini skal ein tøkk ljóða til grannarnar, sum hava víst tolsemi, meðan arbeiðið hevur staðið á.

Til seinast skal ein heilsan ljóða til leiðaran og starvsfólk her á Rásini. Tit gera eitt megnar arbeiði, sum er sermerkt av stórum eldhuga og orku. Eg vóni at hesi hølir gera tykkara arbeiðsdag enn betur, og at tit eisini framhaldandi fara at trívast í arbeiðinum her á Rásini; íløgan í bygningin er einki uttan tykkara fjálga og smittandi íkast.

Eg ynski Rásini, næmingum og starvsfólkum alt tað besta frameftir.

Takk fyri.

Prógvhandan á Vinnuháskúlanum – 25. juni 2025

Góðu tit

“Ein íløga í útbúgving gevur altíð bestu rentuna”

Soleiðis segði Benjamin Franklin, amerikanskur framstandandi politikari og vísindamaður, einaferð, og hvør av okkum vil ikki gera eina góða íløgu, har rentan er góð?

Tit, sum í dag fáa eitt prógv her á Vinnuháskúlanum, hava valt at gera eina góða íløgu, við møguleika fyri góðari rentu og avkasti.

Tað, tit hava nátt í dag, er ikki bara eitt prógv. Tað er ein pallur – ein møguleiki at fara víðari, at skapa nakað størri, bæði fyri tykkum sjálv og onnur.

Tað sæst eisini aftur hjá kendum fólkum, sum byrjaðu júst við eini maritimari útbúgving. Eitt nú Captain Richard Phillips, amerikanski skipsførarin, ið gjørdist heimskendur, tá ið sjórænarar í 2009 tóku skip hansara Maersk Alabama. Við síni útbúgving sum skipsførari og við dirvi og ábyrgd megnaði hann at vera við til at verja bæði manning og skip – og hansara søga varð filmatiserað við Tom Hanks í høvuðsleiklutinum.

Søgan hjá Captain Phillips vísir okkum, at ein maritim útbúgving ikki bara førir til eitt arbeiði – men til ábyrgd, virðing og stundum søgulig størv.

Nú tit standa við prógvi í hond, við tøkniligum kunnleika og menniskjaligari styrki í ryggsekkinum, er tíð at hyggja frameftir. Framtíðin er ikki bara ein vegur, sum liggur frammanfyri – framtíðin er ein møguleiki, sum tit sjálv skulu skapa.

Eg vil enda við einum orði, sum eg haldi hóskar væl til í dag:

"Framtíðin er eitt óskrivað blað – og tú ert tann, sum eigur pennin."

Tað, tú skrivar – verður títt lív, tín leið og títt avrik. Kanska verður ikki alt, tú skrivar, vakurt ella fullkomið. Tað ger einki. Tí tann, sum veruliga livir og lærir, heldur áfram við at skriva, óansæð um okkurt tykist ófullkomið.
Góðu tit – farið út við dirvi, virðing og viljastyrki, og minnist til: Tit hava júst valt at gera eina góða íløgu, sum fer at vísa seg at geva eina góða rentu.

Hjartaliga til lukku og blíðan byr.